453. Caravaggio, κι έγιναν τα θεϊκά γήινα (172).

CARAVAGGIO, "The Taking of Christ", 1598, Oil on canvas, 133 x 171 cm, Museum of Western European and Oriental Art, Odessa. Ένα από τα πιο λατρεμένα έργα του Καραβάτζιο, με σφιχτό ρυθμό, κίνηση και αδιόρατη κλίση προς την πτώση αριστερά. Η αυτοπροσωπογραφία του καλλιτέχνη με το φανάρι πάνω δεξιά, προκάλεσε αντιδράσεις από το συντηρητικό κλήρο που αξίωνε μόνον άγιες μορφές στους καμβάδες

Caravaggio, "Άγιος Ιερώνυμος", 1608, Μοναστήρι Montserrat κοντά στη Βαρκελώνη. Μια τέτοια περιγραφή ενός αγίου κλόνισε το συναίσθημα που η καθολική εκκλησία ήθελε να αποπνέει. Λιπόσαρκος ο Ιερώνυμος, με δέρμα τραχύ, κοκκινισμένο από τη φθορά και την ανέχεια, μας δίνει χειροπιαστή την μετάνοια μέσα από την ασιτία, συγκλονιστικό το φθαρτό σαρκίο στο δρόμο της λύτρωσης.

Ζωή και έργο σπάνια συμβαδίζουν χέρι-χέρι τόσο όσο στον Καραβάτζιο, Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571 – 1610), αυτόν τον βίαιο ευγενή. Ριζοσπάστης έως παρεξηγήσεως, στις θρησκευτικές του σκηνές ξέφυγε από κάθε σύμβαση, βρήκε τη νέα ερμηνεία της πραγματικότητας. Καινοτόμος έως επαναστάσεως στις νεκρές φύσεις, στους καρπούς και τα λουλούδια, στις χειρομάντισσες και τους μουσικούς σπάει το ακαδημαϊκό κατεστημένο και ιδρύει -χωρίς φυσικά να το ξέρει- μια σχολή ζωγραφικής που αγαπήθηκε όσο ελάχιστες.

Καταργεί με έναν τρόπο εξωφρενικά απλό τους διαχωρισμούς μεταξύ «υψηλής τέχνης» και θεμάτων της καθημερινότητας (γνωστής και ως ρωπογραφίας). Κάνει τα απλά μεγαλειώδη, και τα θεϊκά γήινα, οι άνθρωποι μοιάζουν αθάνατοι και οι θεοί ίδιοι με όσους συναντούμε στο δρόμο. Μας επιφυλάσσει όμως και μια ακόμη έκπληξη, ο Καραβάτζιο βάζει το προσωπικό οπτικό του φίλτρο σε όλα αυτά, μια υπογραφή αναγνωρίσιμη από το πρώτο δευτερόλεπτο :

CARAVAGGIO, "The Death of the Virgin (detail), 1605-06 Oil on canvas, Musée du Louvre, Paris. Δεν είναι μια θανατερή σκηνή, είναι η απεικόνιση ενός αληθινού θανάτου χωρίς ίχνος αθανασίας. Η Παναγία ως μορφή ίδια με την πόρνη ερωμένη του Καραβάτζιο, που κυνηγημένος για τις βλασφημίες αποζητά χάρη από τον ίδιο τον Πάπα -κυρίως για το φόνο που διέπραξε σε ένα καταγώγιο. Όταν ήλθε η χάρη του ποντίφηκα, ο Καραβάτζιο είχε ήδη πεθάνει στις κρυψώνες του

CARAVAGGIO, "Madonna with the Serpent", 1606, Oil on canvas, Galleria Borghese, Rome. Προέφηβος ο ολόγυμνος Ιησούς, κακάσχημη η Αγ. Άννα, ξένισε τους πάντες η σύνθεση. Μέχρι και δογμάτικα θέματα έθεσε ο αθεόφοβος Καραβάτζιο για το "ποιός πάτησε το Σατανά" -προσέξτε τις θείες πατούσες!

Συνήθως μιλάμε για ένα αφηρημένο σκοτεινό φόντο, ένα βαρύ απροσδιόριστο καφέ, λαμπερό μαύρο, κλειστού ίσως χώρου, είναι το «εργαστήρι», του κι ο κλειστός του κόσμος. Οι χρωματικές αντιθέσεις εκρήγνυνται, η φωτοσκίαση τσακίζει τη γαλήνη μας οι επιφάνειες θαρρείς στήνουν καυγά, απαράλλαχτα σαν τον φωνακλά καλλιτέχνη. Το chiaroscuro (φωτοσκίαση) επιτελεί σκοπούς υπεράνθρωπους, ακατανόητους από τους θεατές του. Ο νατουραλισμός του είναι πέραν του πρωτότυπου, είναι μια ακαταλαβίστικη καινοτομία, ο Καραβάτζιο θαυμάζεται απέραντα από το πρώτο κιόλας έργο του που σε μαγνητίζει.

Μάλλον παλιοχαρακτήρας, αλκοολικός, συχνάζει σε κάθε κακόφημη γειτονιά με τους περιθωριακούς λούμπεν τύπους και τις πόρνες. Μισείται κι αγαπιέται με το ίδιο πάθος, τι κι αν γνωμοδότησε το Αντιμεταρρυθμιστικό ιερατείο στη Σύνοδο του Τριδέντο (1545-63) «…να μη μοιάζουν οι άγιοι με γνωστά πρόσωπα«. Αντιδραστικός και ανατρεπτικός φτάνει να ζωγραφίζει την Παναγία ίδια με την ερωμένη του! Οι υπερκόσμιες φυσιογνωμίες στο πινέλο του φτάνουν ως κοσμικοί μας γείτονες. Σκανδαλίστηκαν οι καρδινάλιοι, το ρεαλιστικό του ύφος έφερε ρήξεις απερίγραπτες, ο απρεπής δεν μπορούσε να χρησιμοποιεί την ιερή τέχνη για δικούς του ταπεινούς σκοπούς…

CARAVAGGIO, "Rest on Flight to Egypt", detail, 1596-97 Galleria Doria Pamphilj, Rome. Κοκκινομάλλα Παναγιά! Μας το έδειξε κι αυτό ο πλέον απρόβλεπτος νατουραλιστής ever.

Ιδιόρρυθμος και αυτοκαταστροφικός, ευαίσθητος και θυελλώδης. Ο εμπνευσμένος ρεαλισμός του όμως, δεν ήταν ούτε προϊόν μιας βλάσφημης ιδιοφυΐας, ούτε μια πρόκληση χωρίς κόστος που άμυαλος θα  την έριχνε στα μούτρα των επισκόπων. Ο αντισυμβατικός του λόγος δεν ήταν παρά μία από τις πλέον γόνιμες θρησκευτικές φαντασίες που συνάντησε ποτέ η Τέχνη.

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΟΣ

This entry was posted in Caravaggio and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s