400. Hans Holbein, τα δύο αριστουργήματά του: Madonna – Ambassadors (143)

Hans Holbein, 1497-1543

Ο αναγεννησιακός Γερμανός καλλιτέχνης Hans Holbein λάτρευε τις παραδοξολογίες, τις αλληγορίες, τους συμβολισμούς και πρωτίστως τις λεπτομέρειες, κρυφές και φανερές που μανιωδώς φύτευε στα έργα του. Ήταν, η αλήθεια είναι, και οι καιροί δύσκολοι, η Λουθηρανική Μεταρρύθμιση είχε διαχωρίσει την κεντρική Ευρώπη σε δύο πολύ φανατισμένα στρατόπεδα, και ανά πάσα στιγμή κινδύνευες από την καχύποπτη δεισιδαιμονία. Δυο αριστουργήματα -μεταξύ πολλών- του γνωστού προσωπογράφου καλλιτέχνη έμειναν αξεπέραστα στην ιστορία της Τέχνης, και μάλιστα το ένα, οι περίφημοι «Πρεσβευτές», μέχρι σήμερα, αποτελεί ίσως το ιερό γκράαλ της βράχυνσης.

Αρχή με τη γλυκύτατη «Παναγία και Βρέφος με την οικογένεια του Δημάρχου Μέγιερ«, όπου ολοκάθαρα διαπιστώνονται οι διδαχές που έλαβε ο Χολμπάιν από τη Βορρά της Φλάνδρας. Η σύνθεση κρύβει γοητείες και υπονούμενα αν και με μια πρώτη ματιά δεν είναι παρά η συνηθισμένη παρέα μιας Παναγίας του Ελέους, που κάτω από τη μπέρτα της σκέπης της φυλάσσει τον ευλαβή προσκυνητή και την οικογένειά του.

Darmstadt Madonna, 1526 and after 1528, Oil on limewood, 146,5 x 102 cm, Schlossmuseum Darmstadt, Wiesbaden Germany

Η Παναγία Meyer, ή και «Darmstadt Madonna» είναι το τελευταίο και πλέον φημισμένο αριστούργημα του ζωγράφου με θρησκευτικό θέμα. Συνδυάζει με απαράμιλλη αρμονία τις φιγούρες των ηρώων με τη θαυμαστή απόδοση του χώρου στα όρια της ψευδαίσθησης, παιγνιδίζοντας για παράδειγμα με το εκπληκτικά τσαλακωμένο χαλί μπροστά στα μάτια μας! Η βρεφοκρατούσα Παρθένος περιβάλλεται από την οικογένεια του Δημάρχου Meyer, εστεμμένη με κορώνα που παραπέμπει ευθέως στο γερμανικό αυτοκρατορικό στέμμα. Το παράδοξο και ανερμήνευτο ακόμη στην υπόθεση είναι πως – αντίθετα με όσα παγίως διαβάζουμε σε εκατοντάδες άλλους πίνακες- ο αφιερωτής είναι ισομεγέθης με την Θεομήτορα, γεγονός που θα ήταν έως και παρεξηγήσιμο για την εποχή.

Ο δήμαρχος έχει προσηλώσει το βλέμμα στις δύο (!) σύζύγους του, τη Magdalena Baer που απεβίωσε το 1511, και στη νυν Dorothea Kannegiesser. Η παραδοξότητα είναι ολοφάνερη αλλά ο Χολμπάιν δεν σταματά εκεί, θα το φτάσει μέχρι τα άκρα :  Στα γόνατά τους στέκει η Άννα, η μόνη θυγατέρα που ζει, με τα μαλλιά ξέπλεκα ζωγραφισμένα με κιμωλία και η οποία σε άλλη απόδοση του έργου όταν πια είχε αρραβωνιαστεί, ο καλλιτέχνης της τα δένει με μαντήλι. Η πυραμίδα τύπου Ραφαήλ απεικονίζει δύο ακόμη πεθαμένα παιδιά του Meyer, σε μία απίθανη ανάμιξη ζωντανών και νεκρών που ξαφνιάζει. Η άνεση με την οποία ο μικρός Χριστός αγγίζει τη μητέρα του και στρέφει, παραπέμπει στην «Παναγία των Βράχων» του Λεονάρντο, κι ο Χολμπάιν δείχνει έτομος να κατακτήσει τα ύπατα αξιώματα τις Τέχνης.

Οι «Ambassadors«, είναι μια τεράστια κατασκευή, σε ολόσωμα πορτρέτα, ένας παιάνας των δύο λογίων αλλά και των δυνατοτήτων του καλλιτέχνη μας. Ενώ η ζωή είναι σύντομη μοιάζει ο Χολμπάιν να επιμένει πως η Τέχνη είναι μακράς διαρκείας -και η αιωνιότητα για πάντα..!

Jean de Dinteville and Georges de Selve (`The Ambassadors'), 1533 Oil on oak, 207 x 209 cm, National Gallery, London

Από τους «Πρεσβευτές«, αριστερά διακρίνεται ο Jean de Dinteville Γάλλος ευγενής τοποθετημένος στο Λονδίνο. Η σφαίρα της γης δείχνει τον πύργο του στο Polisy, ενώ στο ρούχο που καλύπτει το στιλέτο του ίσα που διακρίνεται η χαραγμένη ηλικία του -29. Στα αριστερά του, ο φίλος του Georges De Selve, επισκέπτης στο Λονδίνο, λαμπρός λόγιος και Επίσκοπος του Λαβώρ. Ακουμπά τον αγκώνα του σε ένα βιβλίο που γράφει την ηλικία του -25. Μεταξύ των δύο νέων όλες οι νύξεις για τα κοινά τους ενδιαφέροντα: Ένα τουρκικό χαλί στο πάνω ράφι, αστρονομικά εργαλεία, υπολογιστές πλοήγησης, ενώ το κυλινδρικό ημερολόγιο δείχνει την 11η Απριλίου, αριθμολόγια, ένα Τ των μηχανικών.

Με ένα λαγούτο, και μια θήκη για φλάουτα ο Χολμπάιν κάνει επίδειξη Προοπτικής (δεν ξεχνά πάντως να υπονήσει το εφήμερο και το εύθραυστο της ζωής με τη σπασμένη χορδή του λαγούτου. Το πάτωμα είναι εξομοίωση του δαπέδου στον καθεδρικό ναό του Westminster του Λονδίνου και το υμνολόγιο στη σελίδα του Μαρτίνου Λουθήρου περί του Αγίου Πνεύματος. Ιδιαίτερη προσοχή θέλει πάνω αριστερά ένας ασημί προφίλ Εσταυρωμένος ο οποίος ίσα που διακρίνεται. Υπονοεί την ελπίδα να ηρεμήσουν τα πνεύματα των αντιμαχόμενων θρησκόληπτων της εποχής, και συνδυάζεται με την 11η Απριλίου του ημερολογίου, που είναι για το 1533 Μεγάλη Παρασκευή, η θλιβερότερη ημέρα της χριστιανοσύνης.

Μοναδικό και ξεπέραστο εφέ, το στρεβλό κρανίο που στέκει απροσδιόριστο μεταξύ των δύο πρωταγωνιστών. Σχεδιασμένο αναμορφικά, με τρόπο που να το κατανοείς μόνο αν το κοιτάξεις από ατελείωτα μικρή γωνία όλο δεξιά ή όλο αριστέρα, ο Χολμπάιν αστειεύεται με τη μακαβριότητα του θανάτου. Ήδη κάνει μία αντίστιξη και στο μετάλλιο στο στήθος του Jean όπου υπάρχει ακόμη μία υπόμνηση της ματαιότητας και του θανάτου με άλλο κρανίο, όμως σε κάθε περίπτωση είναι από τις μοναδικότερες στιγμές έμπνευσης στην Τέχνη.

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΟΣ

Advertisements
This entry was posted in Αταξινόμητα and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s