388. Carmina Burana, ας μανταλώσει κάποιος την εξώπορτα

Η Τευτονική μυθολογία έρχεται δυστυχώς ξανά στο προσκήνιο της Ιστορίας

Μεσαίωνας. Καλογερική ατμόσφαιρα αλά «Το όνομα του Ρόδου» -Ουμπέρτο Έκο. Κάποιοι στοιχειωμένοι μοναχοί καταριούνται τη μοίρα τους, ριγμένοι στα ασκητικά μπουντρούμια των υγρών βιβλιοθηκών. Σαρκάζουν, ειρωνεύονται, αυτομαστιγώνονται, σατιρίζουν το πεπρωμένο. Γράφουν στα κληρικολατινικά, γράφουν και περιγελούν της Τύχης τα γυρίσματα:  «O Fortuna!»- Αχ μωρή ρημάδα τύχη…» Δημιουργήθηκαν κυρίως απ’ τους Goliardi, μια συγκεχυμένη κοινωνία κληρικών με δικούς τους νόμους και τρόπο ζωής, που είχαν σαν δάσκαλους διανοούμενους των χρόνων εκείνων με προεξάρχοντα τον Rierre Abelard (1079-1142) «φιλόσοφο της νέας λαϊκής κοινωνίας», που ήταν πρότυπο της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών.

Τα τελευταία 75 χρόνια το δημοφιλέστερο χορωδιακό κομμάτι στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι μακράν η εισαγωγή και το φινάλε των «Κάρμινα Μπουράνα» του Καρλ Όρφ. Ακούστηκε μαζικά σε κινηματογραφικές ταινίες, σε τηλεοπτικές εκπομπές, σε διαφημίσεις, σε συναυλίες, σε πολιτικές συγκεντρώσεις, κυρίως όμως ήταν το Τρίτο Ράιχ που έλαβε το μαγικό αυτό εργαλείο ξεσηκωμού των πληθών. Σε διαπερνά, σε υπνωτίζει, πώς να το κάνουμε!

Ποια όμως είναι η ιστορία του διάσημου έργου; Γεννημένος στις 10 Ιουλίου 1895 στο Μόναχο, ο Καρλ Όρφ υπήρξε γόνος οικογένειας που από παράδοση ήταν στρατιωτικοί. Το 1924, ο Καρλ Όρφ άρχισε να δουλεύει την θεωρία του για μια ενότητα των τεχνών (μουσική, χορός, ποίηση, σχέδιο και θεατρική χειρονομία και που θα ονομαζόταν Schulwerk ή μουσική για παιδιά.

-Καμμία ανησυχία. Ο Επίτροπος θα είναι σε λίγο εδώ. Το προέβλεπε η δανειακή σύμβαση στα ψιλά γράμματα

Όταν το Εθνικό Σοσιαλιστικό Κόμμα ήρθε στην εξουσία, ο Όρφ προσπάθησε να προσαρμόσει την μουσικοκινητική του μέθοδο στα γούστα των Ναζί. Έτσι αφαίρεσε την τζαζ και ατονική μουσική και πρόσθεσε δημοτική μουσική. Αυτό έγινε σε συνεργασία με τον εκδότη του Βίλυ Στρέκερ και τον φίλο του μουσικολόγο Τουίτενχοφ που είχε επαφές με το καθεστώς και ειδικά τους Καταδρομείς (Στορμτρούπερς) και την Χιτλερική Νεολαία. Δίχως την παραμικρή αμφιβολία τα μουσικά θέματα των Κάρμινα Μπουράνα γράφτηκαν για τη Χιτλερική Νεολαία.

Η ονομασία τους σημαίνει «τραγούδια των Βενεδικτίνων», ανακαλύφθηκαν στο Αβαείο του Μπέουερν στις Βαυαρικές Άλπεις. Στην πλειοψηφία τους τα 1000 ποιήματα και τραγούδια, που τα αποτελούσαν ήταν γραμμένα σε μία μείξη λατινικών, γαλλικών και γερμανικών με την δημώδη ποίηση της εποχής και ήταν ανώνυμα.  Τα ποιήματα μπορούν να χωρισθούν σε Ηθικά, Σατιρικά, Ερωτικά ποιήματα, ποιήματα της ταβέρνας (του κρασιού και της χαρτοπαιξίας). Τα θέματα των ποιημάτων ήταν η ανθρώπινη διαφθορά, η πολιτική του κλήρου, η απώλεια της τύχης, συμβουλές για ιερείς και επισκόπους, και ακόμα επίκληση για μια Σταυροφορία. Ακόμα αναφέρονται στη διαφθορά και την κατάχρηση εξουσίας του κλήρου και την αναζήτηση των γήινων απολαύσεων.

Ο Όρφ διάλεξε 25 από αυτά και αποφάσισε να συνεργασθεί με τον Τουίντενχοφ, ο οποίος είχε ξεκάθαρη ιδέα, πως η μουσική μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την Χιτλερική Νεολαία για να δημιουργήσει αίσθηση κοινότητας. Επί Γκαίμπελς, το Υπουργείο Πολιτισμού είχε εκδώσει τον οκτάλογο του μουσικού, που καθόριζε πως θα έπρεπε να γράφεται η μουσική. Ένας από τους αυτούς τους κανόνες είναι ότι η έμφαση δίνεται στην μελωδία και ότι αυτή η μελωδία πρέπει να επαναλαμβάνεται. Κάτι που ισχύει ειδικά στο O Fortuna, όπου η βασική μελωδία επαναλαμβάνεται και από τα τέσσερα χορωδιακά μέλη (σοπράνο, άλτο, τενόρο και μπάσο).

Έρχονται ξανά πατριώτες. Εμείς εν τω μεταξύ, πάμφτωχοι, ασύντακτοι και αναλφάβητοι, ασχολούμαστε με συνταγές παιδικής μαγειρικής και πολιτικές καντρίλιες των αστοιχείωτων δημαγωγών μας.

- Ο Γερμανικός Ποιμενικός διαθέτει οξυδέρκεια, ευλυγισία αλλά και ταχύτητα δαγκωμάτων, σε συνδυασμό με σταυρωτά δόντια. -Σώπα...!

Ένας ακόμα κανόνας είναι ότι θα έπρεπε οι ακροατές να καταλαβαίνουν με το πνεύμα και όχι με την λογική. Αυτό ενισχυόταν από την γρήγορη εναλλαγή ρυθμού. Ο Γκαίμπελς δήλωνε ότι «χρειαζόταν μια μεταβατική περίοδος για να αφαιρεθούν τα λάθη, οι αποτυχίες και οι εκφράσεις της παρακμής μέσα από την καλλιέργεια των ιδιοτήτων που κάνουν την Γερμανική μουσική πραγματικά δυνατή καλλιτεχνικά»

Τα «Κάρμινα Μπουράνα» συνδεόταν με τον γερμανικό λαό και την ιστορία γιατί ως χειρόγραφα είχαν γραφεί και συλλεχθεί μέσα στα εδάφη της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η αυτό που οι εθνοκοινωνιστές αποκαλούσαν Πρώτο Ράιχ. Τα Carmina Burana απεδείκνυαν ότι οι Γερμανοί ως κάτοικοι του Πρώτου Ράιχ ήταν μορφωμένοι και δημιουργικοί. Έτσι οι εθνοκοινωνιστές επιτρέποντας την παράσταση του έργου του Ορφ απεδείκνυαν πόσο μεγάλος λαός ήταν οι Γερμανοί και ότι διατηρούσαν τα ταλέντα των αρχαίων τους προγόνων.

O Fortuna                      Ω τύχη
velut luna                       σαν το φεγγάρι
statu variabilis,              άστατη
semper crescis               πρώτα μεγαλώνεις
aut decrescis;                 κι ύστερα μικραίνεις
vita detestabilis             ζωή μισητή
nunc obdurat                 πότε μας βαραίνεις
et tunc curat                  πότε μας ξαλαφρώνεις
ludo mentis aciem         όπως κάνεις κέφι
egestatem,                      φτώχεια
potestatem                     εξουσία
dissolvit ut glaciem.       τις λιώνεις σαν πάγο.

Sors immanis                   Απάνθρωπη
et inanis,                           και κενή
rota tu volubilis,               στρίβεις κατά πώς θέλεις
status malus,                    κακόβουλη
vana salus                         ματαιόδοξη
semper dissolubilis,         εξατμίζεσαι
obumbrata                        μες στη σκιά
et velata                            μες στα πέλαγα
michi quoque niteris;       κι εμένα σκιάζεις
nunc per ludum                στα παιχνίδια σου
dorsum nudum                γυμνή η πλάτη μου
fero tui sceleris.                υποκύπτω σ’ ότι διαλέξεις.

Sors salutis                        Η Υγεία
et virtutis                          κι η αρετή
michi nunc contraria,       είναι εναντίον μου,
est affectus                        άγονται
et defectus                         και φέρονται
semper in angaria.            σκλαβωμένες.
Hac in hora                        Πάμε λοιπόν
sine mora                           μην αργούμε
corde pulsum tangite;      αγγίξτε τις χορδές
quod per sortem               αφού κι εμάς
sternit fortem,                   η μοίρα ορίζει
mecum omnes plangite!   όλοι μαζί μου κλάψτε!

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΟΣ :  Για τη μετάφραση του «O Fortuna», όλα τα εύσημα ανήκουν στο ιστολόγιο της Αναστασίας  http://anastasia.pblogs.gr/2007/03/53690.html

Advertisements
This entry was posted in ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Bookmark the permalink.

2 Responses to 388. Carmina Burana, ας μανταλώσει κάποιος την εξώπορτα

  1. Καλησπέρα!
    Δεν ήξερα ότι η μουσική του ήταν προορισμένη για τη Χιτλερική νεολαία.
    Όταν μάλιστα πετύχαινα σε βίντεο στο youtube εθνικιστικού περιεχομένου βίντεο να ντύνονται με το συγκεκριμένο υπέροχο έργο, αγανακτούσα.

    Πάντως, έτσι κι αλλιώς πρόκειται για πνευματική κλοπή των υπέροχων και ανατρεπτικών Carmina Burana από τους φασίστες.
    Οι Goliardi ήταν κάτι σαν… αναρχικοί κληρικοί του Μεσαίωνα και μια από τις μοναδικές στιγμές φωτός μέσα στο Σκοταδισμό.
    Σε μια εποχή ακραίου πουριτανισμού, αυτοί, αν και κληρικοί, διεκδίκησαν το διακαίωμα στον έρωτα με τη σακρική έννοια της απόλαυσης ως λογική περάτωση της ερωτικης σχέσης, υμνούν τη γυναίκα για την ομορφιά της (ιδιαίτερα τα ποιήματα Veris et amoris -«της Άνοιξης και του Έρωτα»- είναι υπέροχα).
    Οι Goliardi αντιτίθενται στον μεσαιωνικό ασκητισμό και στην αυθαιρεσία της Εκκλησίας που καταπίεζε τις ανθρώπινες συνειδήσεις.
    Τι σχέση μπορεί να έχουν αυτοί οι ριζοσπάστες κληρικοί με την καπηλεία τους από τους φασίστες; Ουδεμία φυσικά!
    Όση σχέση έχει και το «Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί» του Ξυλούρη που εσχάτως χρησιμοποιείται από τους αντίστοιχους ημεδαπούς κύκλους…

    Υπέροχο θέμα διάλεξες.
    Τα λατρεύω αυτά τα ποιήματα!

    Ένα πολύ όμορφο απόσπασμα (μεταφρασμένο φυσικά) δείγμα της άποψης των Goliardi για τον έρωτα και τη γυναίκα:

    1. Της Άρτεμης ενώ αναφαίνεται
    διάφανη η λαμπηδόνα
    κι απ’ του αδερφού της το ροδόχροο φως
    πυρώνει ξαναμμένη,
    γλυκιά αύρα πνέοντας του Ζέφυρου
    διαλύει τα νέφη απ’ τον αιθέρα
    σαν μουσική που την ψυχή πραΰνει
    και της καρδιάς, που αρμενίζει
    στου έρωτα τα πέλαγα,
    τη διάθεση αλλάζει.
    2. Τερπνό το φέγγος του έρωτα
    γλυκύτερο παρέχει
    χυμό από φίλτρο υπνωτικό
    στο γένος των ανθρώπων.
    3. Τι βάλσαμο είναι αληθινά
    το αντίδοτο του ύπνου,
    αφού τη θύελλα σταματά
    του πόνου, των βασάνων!
    Σαν κλέφτης απ’ τα βλέφαρα
    περνώντας μες στα μάτια
    γίνεται ίδιο σε ηδονή
    με του έρωτα τη γλύκα.
    4. Και ο Μορφέας μες στο νου
    φυσά απαλά αγέρι,
    που προκαλεί κυματισμό
    στα μεστωμένα στάχια,
    το κάχλασμα των ποταμών
    στην άμμο την καθάρια,
    των μύλων τις περιφορές,
    που με τον ύπνο κλέβουνε
    το φως από τα μάτια.
    5. Ύστερα απ’ τ’ αγκαλιάσματα
    τα ευχάριστα της Κύπρης
    καταλαγιάζει η έξαψη
    του νου. Θαμπώνουν τότε
    με τρόπο αξιοθαύμαστο,
    πρωτόγνωρο τα μάτια,
    που ταξιδεύουν ήρεμα
    στο πλοίο των βλεφάρων.
    Ευφρόσυνο απ’ τον έρωτα
    στον ύπνο το ταξίδι,
    μα η επιστροφή στον έρωτα
    πολύ γλυκύτερη είναι!
    6. Και το κορμί, που χόρτασε
    την ηδονή, αναδίνει
    έναν αγέρα, μια πνοή,
    που όλο το νου δροσίζει,
    πάχνη στα μάτια στέλνει αυτό,
    που γέρνουν να υπνώσουν,
    γεμίζει τα ματόφυλλα
    με τη θολή αχλή του,
    ώστε μακριά να μην μπορεί
    ν’ απλώνεται το βλέμμα.
    Τα μάτια σμίγουν έπειτα
    οι θεϊκές δυνάμεις,
    που πιο μεγάλη φαίνεται
    πως έχουν εξουσία.
    7. Κάτω από τα ολόδροσα
    φυλλώματα των δέντρων
    κι ενώ όλο παράπονο
    ψάλει η Φιλομένα,
    τι χάρη που ‘χει να ηρεμείς
    και πιο χαριτωμένο
    στη χλόη το παιχνίδισμα
    με πάγκαλη παρθένα.

    • Ο/Η pigpanther λέει:

      Το ωραίο μετά το σχόλιό σου είναι ότι εγώ με τη σειρά μου δεν ήξερα το παραμικρό από τα τόσα ωραία που μας ξεδίπλωσες για τους Goliardi. Η θλίψη βέβαια πάντα θα μένει διότι μερικοί τυχοδιώκτες διαφημιστοπολιτικοσυμμορίτες έπαιξαν με την ψυχολογία ενός καλόκαρδου δημοκρατικού λαού που ποθούσε το 1981 Αλλαγή και τον σαγήνευσαν όπως οι φακίρηδες τα άμοιρα φιδάκια να σηκώνονται σούζα κατά τις βουλές τους… Άντε, ας πάψω εδώ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s