376. Botero, παχουλές ζωές (133)

Banistas 2000

Fernando Botero

«Για να ανακαλύψεις την υπογραφή σου – αυτό το στοιχείο που χωρίς όνομα κάνει τους γύρω να αναγνωρίζουν ότι ένα έργο είναι δικό σου – θα πρέπει να συνομιλήσεις για λίγο με την τρέλα που κρύβεις μέσα σου». Αυτά δήλωνε ο Φερνάντο Μποτέρο (Fernando Botero 1932 -) στο Θανάση Λάλα και φαίνεται πως ο διάσημος κολομβιανός ζωγράφος δηλώνει όντως την ταυτότητά του από την πρώτη ματιά, ακόμη και στον πιο αδαή θεατή του έργου του. Αυτή η πρόδηλη ταυτότητα ύφους είναι ασφαλώς ένα από τα στοιχεία της μεγάλης τέχνης. Οι αληθινά σημαντικοί καλλιτέχνες δημιούργησαν τον δικό τους κόσμο και τον ενοίκησαν με τη δική τους ανθρωπότητα.

Mademoiselle Riviere 1974

H ανθρωπότητα που ενοικεί τους πίνακες του Μποτέρο έχει ΟΓΚΟ. Προσηλωμένος στην παραστατική ζωγραφική και στην ανθρωποκεντρική παράδοση, την αποδίδει υπερτροφική, υπερθετική, με μνημειακές διαστάσεις. Και δεν είναι μόνο οι άνθρωποι που είναι υπερφυείς στους πίνακες του κολομβιανού καλλιτέχνη, αλλά και ολόκληρος ο κόσμος που τους περιβάλλει: ο φυσικός και ο τεχνητός: ζώα, δέντρα, φυτά, καρποί, έπιπλα πλάστηκαν με την ίδια αισθησιακή υπερβολή· είναι σαν να ‘χουν όλοι και όλα μπολιαστεί από ένα ερωτικό, ευγονικό ελιξίριο ζωτικότητας. Ο Μποτέρο ξετυλίγει μπροστά στα μάτια μας ένα έπος της καθημερινότητας, όπου πρωταγωνιστεί μια αρχετυπική κοινωνία. H ταξική διαστρωμάτωσή της υποδηλώνεται από το πλαίσιο, την περιβολή, τους τρόπους, τις συμπεριφορές.

In the park 2004

Με ανελέητη κριτική και συχνά σαρκαστική διάθεση αντιμετωπίζει ο καλλιτέχνης τους φορείς της εξουσίας: ο επιδεικτικός πλούτος, η ματαιοδοξία, η υποκρισία υπερφίαλων πολιτικών ή καλοζωισμένων κληρικών περιγράφονται με ένα χρωστήρα που ισοδυναμεί με ανατομικό νυστέρι. Αντίθετα, με φανερή συμπάθεια, με αίσθημα αλληλεγγύης και με καλόγνωμο χιούμορ, στοιχεία που μας θυμίζουν την καταγωγή του, προσεγγίζει τη φτωχολογιά, που ξεδιπλώνει την αμέριμνη, την εορταστική της φτώχεια στα σοκάκια, στις πόρτες, στα παράθυρα του λατινοαμερικάνικου αστικού Νότου.

The beach 2004

Μορφές που αποπνέουν υγεία, αισιοδοξία, κατάφαση ζωής, ελπίδα. Μορφές μνημειακές και κατά κανόνα στατικές· η θέση τους στον χώρο και η διάταξή τους δημιουργούν συντάγματα καθαρά αρχιτεκτονικά και από αυτό ακριβώς το συνθετικό στοιχείο πηγάζει η μνημειακότητα που αποπνέουν τα έργα των κορυφαίων αυτών καλλιτεχνών. Ο Μποτέρο έχει εκφράσει τον απεριόριστο θαυμασμό του για τις νωπογραφίες του Πιέρο ντέλλα Φραντσέσκα που κοσμούν το κεντρικό παρεκκλήσιο του Αγίου Φραγκίσκου στο Αρέτσο και ιδιαίτερα για τη σύνθεση με θέμα την Επίσκεψη της βασίλισσας του Σαβά στον Σολομώντα (1453 -1459). «Για μένα αυτό το έργο εκπροσωπεί το μάξιμουμ που μπορεί να επιτύχει ένας άνθρωπος στην τέχνη. Το υψηλότερο επίπεδο μεγαλοπρέπειας, επιβλητικότητας και υψηλού πνεύματος, πέρα από το χρώμα, τη σύνθεση, το στυλ και ό,τι μπορεί να ονειρευτεί ένας ζωγράφος… είναι το σπουδαιότερο έργο που φτιάχτηκε ποτέ».

Piero della Fransesca "Συνάντηση της βασίλισσας του Σαβά με το βασιλέα Σολομώντα", νωπογραφία στο παρεκκλήσι Αγίου Φραγκίσκου, Αρέτσο, 1460 περίπου

Και πράγματι ο Μποτέρο δεν πρόσεξε μονάχα τις επιβλητικές, αφαιρετικά σχεδιασμένες μορφές του Πιέρο, που δημιουργούν με την ίδια τη διάταξή τους στον χώρο μια τέλεια αρχιτεκτονική. Φαίνεται να άντλησε διδάγματα και από το χρώμα του μεγάλου ζωγράφου της πρώιμης Αναγέννησης. Χάρη στο χρώμα, οι ζωγραφικές μορφές του κολομβιανού καλλιτέχνη, παρά τον όγκο τους, όχι μόνο μοιάζουν ανάλαφρες, αλλά και κάτι ακόμη: δεν «σκάβουν» τον χώρο, δεν υποβάλλουν την ψευδαίσθηση της προοπτικής και της τρίτης διάστασης. H ζωγραφική επιφάνεια επιβεβαιώνει με το χρώμα τον επίπεδο χαρακτήρα της. Ο Μποτέρο καταφέρνει να αναιρέσει την αίσθηση του όγκου και του βάθους με μια μαγική χρωματική συνταγή, που ίσως είναι από τα πιο ακαταμάχητα μυστικά της τέχνης του. Χρησιμοποιεί μια ήρεμη, δροσερή, σχεδόν φιλντισένια ισοτονία, που περνάει ανεπαίσθητα από τη μια φόρμα στην άλλη, αλλάζοντας χρωματική γκάμα χωρίς να αλλάζει το ύψος του τόνου. Οι τόνοι του είναι φωτεινοί, όπως ακριβώς στον Πιέρο ντέλλα Φραντσέσκα, από όπου απουσιάζει εντελώς το κιαροσκούρο. Οπου χρειάζεται να μπει το μαύρο ή το σκούρο χρώμα, ο ζωγράφος το χρησιμοποιεί σαν επίπεδη χρωματική ενότητα, που δημιουργεί ευχάριστα κοντράστα με τους φωτεινούς τόνους γύρω του.

Μια άλλη πηγή έμπνευσης της τέχνης του Μποτέρο είναι η τέχνη της προκολομβιανής Αμερικής. Και εκεί πρωταγωνιστεί μια ευγονική ανθρωπότητα με επιβλητικές διαστάσεις. Ίσως η επίδραση αυτή είναι εμφανέστερη στη γλυπτική του καλλιτέχνη, όπου αναγνωρίζουμε τη μνήμη τής πιο κλασικής και αρχαιότερης προκολομβιανής παράδοσης των Ολμέκ. Δεν πρέπει ωστόσο να λησμονούμε και τη γοητεία που άσκησαν στον ζωγράφο οι περίφημοι μεξικανοί νωπογράφοι Ριβέρα, Ορόθκο και Σικουέιρος, που δημιούργησαν στη διάρκεια της δεκαετίας του 1920 έναν μνημειώδη κοινωνικό ρεαλισμό για να υμνήσουν την επανάσταση στη χώρα τους. Αλλωστε ο Μποτέρο έζησε στο Μεξικό (1956-1957).

To 2005 o Botero αφιερώνει μία ολόκληρη συλλογή έργων εμπνευσμένη από τις διαβόηττες φυλακές Abu Ghraib του Ιράκ, όπου Αμερικανοί στρατιώτες φυλάκισαν όχι μόνο τους καθεστωτικούς... Ο εν λόγω πίνακας είναι ίσως ο συμβολικότερος της σειράς και πασίγνωστος πλέον παγκοσμίως

Ο κόσμος του Μποτέρο αναγνωρίστηκε όχι μόνο ως η προσωπική έκφραση ενός ευφάνταστου καλλιτέχνη αλλά και ως αυθεντική μαρτυρία του λαού της Κολομβίας. H ανθρωπότητα αυτή είναι σαν να δίνει σάρκα και οστά στους ήρωες του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, του μεγάλου κολομβιανού μυθοπλάστη (Ο Μποτέρο έχει εικονογραφήσει διηγήματά του). H υπερθετική, κυριολεκτικά και μεταφορικά, ανθρωπότητα του Μποτέρο προσφέρεται σαν θεραπευτικό αντίδοτο στον άνθρωπο της δυτικής κοινωνίας της αφθονίας, που ζει με το στερητικό σύνδρομο της διαρκούς δίαιτας και των ανορεξικών μοντέλων της υψηλής ραπτικής. Ίσως το μυστικό της μαγγανείας που ασκεί πάνω μας η τέχνη του κολομβιανού ζωγράφου και γλύπτη είναι ότι ανταποκρίνεται στο αταβιστικό και ανομολόγητο λίμπιντο, στη νοσταλγία του χαμένου παράδεισου, όπου το πρωτόπλαστο ζευγάρι απολάμβανε με αθωότητα και χωρίς περιορισμούς τον έρωτα και τους καρπούς της γης.

Ο Φερνάντο Μποτέρο έχει ιδιαίτερο δεσμό με την Ελλάδα, αφού είναι ο σύζυγος της διακεκριμένης ελληνίδας γλύπτριας Σοφίας Βάρη.

Το εξαίρετο ( πλην, ψαλιδισμένο κάπως) κείμενο ανήκει στη Μαρίνα Λαμπράκη Πλάκα και το ΒΗΜΑ, ο δε ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΟΣ απλώς ανατύπωσε…

This entry was posted in Botero, Fernando, Francesca, Pierro d. and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s