353. Gentile da Fabriano, χριστουγεννιάτικη χλιδή (122)

Gentile da Fabriano, Adoration of the Magi, 1423. Strozzi altarpiece. Γκαλέρια Ουφίτσι Φλωρεντία. Το κομμάτι των Εσοδίων στην predella είναι αντίγραφο καθόσον το πρωτότυπο βρίσκεται στο Λούβρο.

Στα 1407 ο Τζεντίλε ντα Φαμπριάνο (1385-1427) ζούσε πια στη Βενετία, πολύ μακριά από το Φαμπριάνο που γεννήθηκε. Ένα έργο του σε fresco για το παλάτι των Δόγηδων είχε καταστραφεί από βόμβα σε μια ναυμαχία με του Τούρκους, και με τον έναν ή τον άλλο τρόπο πολλά από τα έργα του χάθηκαν στο πέρασμα του χρόνου. Ένα όμως έμεινε, ένα τόσο θαυμάσιο και τόσο αξεπέραστο, που αρκεί για να αναγορεύσουμε τον καλλιτέχνη σε σημαντική μορφή της αιώνιας Τέχνης.

Η Προσκύνηση των Μάγων για τη βίλλα των Strozzi, της πλουσιώτερης ίσως οικογένειας της Φλωρεντίας τότε, έμεινε ως ένα απίστευτο μνημείο του Διεθνούς Γοτθικού Στυλ, πολύ περισσότερο όμως, αποτελεί ένα συγκινητικό αφιέρωμα στα θρησκευτικά ένστικτα μιας ολόκληρης εποχής. Ο ζωγράφος προσεγγίζει τη σκηνή των Χριστουγέννων με ένα πρωτόγνωρα νατουραλιστικό ενδιαφέρον, κλασικό αργότερα για το δυτικό χριστιανισμό.

Στα αετώματα δεξιά κι αριστερά καταγράφονται σκηνές του Ευαγγελισμού, ενώ στο κεντρικό αέτωμα ο δικαιοκρίτης Χριστός πρωταγωνιστεί. Στην predella, τη ζώνη δηλαδή κάτω από το κυρίως έργο, καταγράφονται τρεις από τις σκηνές της ζωής Του, η Γέννηση, η Φυγή στην Αίγυπτο και τα Εισόδια. Πριν αναφερθούμε στην κεντρική παράσταση, η όλη πλοκή λαμπρύνεται από ξεχωριστά στιγμιότυπα στις τρεις αψίδες του εικονοστασίου. Στην αριστερή οι Μάγοι θαμπώνονται από το άστρο της Γεννήσεως ενόσω μπροστά τους απλώνεται η θάλασσα με τα καράβια της. Στην κεντρική αψίδα οι Μάγοι ακολουθούν έναν δολιχόδρομο προς την Ιερουσαλήμ. Στη δεξιά είναι πλέον έτοιμοι να εισέλθουν στα τείχη της Βηθλεέμ

Σε πρώτο πλάνο ο σκηνοθέτης φθάνει πια στην κορύφωση της σεναριογραφίας, οι  επισκέπτες καταφθάνουν στον προορισμό τους, μια σπηλιά μ’ ένα βόδι, ένα γαϊδαράκο, η φάτνη, το ημικατεστραμένο στέγαστρο, όλοι οι ταπεινοί πρωταγωνιστές παρόντες. Σε αντιπαραβολή με την φτωχική εμφάνιση της Αγίας Οικογένειας, ο γηραιότερος Μάγος προσκυνά ασκεπής έχοντας στο πλάι το στέμμα του, ο επόμενος φανταχτερός ετοιμάζεται γονυπετής να αποκαλυφθεί, ενώ ο τρίτος  μέσ’ στο λούσο παραδίδει τα πολύτιμα πρόσφορα. Ο πλούτος είναι έκδηλος, η χλιδή και η απαστράπτουσα εμφάνιση θαμπώνει και μαγνητίζει με έναν κινηματογραφικό τρόπο. Βλέπουμε άλογα από μπρος και από πίσω, μοτίβο που τα επόμενα χρόνια θα γίνει κοινός τόπος των Ιταλών συναδέλφων του Τζεντίλε. Βρίθει ο καμβάς από άγρια ζωή, πίθηκοι, λεοπαρδάλεις, λευτερωμένα γεράκια, πανοραμική άποψη με αμπελώνες.

Οι λεπτομέρειες κάτω από τς αψίδες του εικονοστασίου είναι εκπληκτικές

Οι γραμμές του δε αναζητούν το προφίλ, φεύγουν στο φόντο, μας συνεπαίρνουν στο χώρο. Ο ψυχολογικός ρεαλισμός του Τζεντίλε είναι ολοφάνερος, ένας ακριβολόγος νατουραλισμός μπρος στα μάτια μας. Ασεβείς παρατρεχάμενοι εκμεταλλεύονται την αφοσίωση των αφεντάδων τους στη προσκύνηση, και συζητούν αλλάζοντας ματιές. Οι μαμές πίσω από τη Θεοτόκο συνεκτιμούν ένα δώρο με την περιέργεια μιας κουτσομπόλας. Μέχρι κι ο όνος έχει σηκώσει τα αυτιά του σε στάση προσοχής για νέους περιέργους ήχους, έως και την απίθανη περιγραφή μιας ληστείας δύο στρατιωτών παρακολουθούμε σε βάρος ενός πεζοπόρου.

Η επανάσταση όμως συμβαίνει στην predella. Οι οφθαλμαπάτες της τρίτης διάστασης ανιχνεύονται υπέροχα, οι σκιές βρίσκουν επιτέλους ολοζώντανους ρόλους. Είναι μάλιστα το πρώτο έργο που συναντούμε στην Ιταλική τέχνη με ημερήσιο ουρανό, μάλιστα σκούρο στο ζενίθ κι ανοικτότερο στο ναδίρ. Η παραμονή του Τζεντίλε μπορεί να ήταν σύντομη στη Φλωρεντία όμως οι επιρροές του είναι απροσμέτρητες, τα διδάγματα του Ντονατέλλο ως έμπνευση, ο Τζεντίλε ντα Φαμπριάνο τα παρέδωσε χειροπιαστά. Είναι ο πρώτος που ασχολείται με την πηγή το φωτός και συνακόλουθα την πορεία της σκιάς, είναι ο εφαρμοστής του αξιώματος του Λορέντζο Γκιμπέρτι : Τίποτε δεν είναι ορατό δίχως φως.

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΟΣ

Advertisements
This entry was posted in Fabriano, Gentile de. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s