348. Θουκυδίδης και Τυφοειδής πυρετός

"Νεκρός Οπλίτης". Έργο του γλύπτη Φωκίωνα Ρωκ 1932 που αποτελεί το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη στην Αθήνα. Πολλοί ερμήνευσαν την παράδοξα κυρτή στάση του άψυχου πολεμιστή, σε ανυπόφορους πόνους από λοιμώδες νόσημα της εποχής του Πελοποννησιακού πολέμου.

Η ανάπλαση της Μύρτιδος, ήταν έργο και του κ. Παπαγρηγοράκη. Μια 11ετής Αθηναία κοπελλούδα, η Μύρτις, που χάθηκε προφανώς από το λοιμό, και τη γνωρίσαμε όλοι τον Απρίλιο του 2010

O λοιμός της αρχαίας Αθήνας αποτέλεσε έναν από τους αποφασιστικούς παράγοντες για την έκβαση του Πελοποννησιακού Πολέμου και το τέλος της αθηναϊκής κυριαρχίας στη Μεσόγειο. Ο λοιμός ξέσπασε κατά την πολιορκία της Αθήνας από τους Σπαρτιάτες, στην αρχή του καλοκαιριού του 430 π.Χ. και μέχρι το καλοκαίρι του 428 π.Χ. κυριολεκτικά αποδεκάτισε τον πληθυσμό της πόλης.

Επειτα από μία βραχεία περίοδο ύφεσης, η επιδημία ξέσπασε ξανά στη διάρκεια του χειμώνα του 427 π.Χ. και διήρκεσε μέχρι τον χειμώνα του 426 π.Χ. Υπολογίζεται ότι περίπου ένας στους τρεις κατοίκους της Αθήνας χάθηκε από την επιδημία, μεταξύ αυτών και ο Περικλής. Τα μοναδικά στοιχεία για τον λοιμό προέρχονται από τις σχετικές αναφορές του Θουκυδίδη, στην περίφημη Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, όπου περιγράφονται με αρκετή ακρίβεια τα κύρια σημεία και συμπτώματα της νόσου.

Με βάση τις περιγραφές αυτές, έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί διάφορες υποθέσεις σχετικές με την αιτία της επιδημίας, χωρίς όμως να έχουν οδηγήσει σε ασφαλή συμπεράσματα για την ακριβή ταυτότητά της, λόγω της έλλειψης αποδείξεων. Η επιστημονική τεκμηρίωση της αιτίας του λοιμού της Αθήνας εξασφαλίσθηκε από το υλικό αρχαιολογικής ανασκαφής της περιόδου 1994 – 1995, που πραγματοποιήθηκε υπό την εποπτεία της αρχαιολόγου κ. Εφης Μπαζιοτοπούλου – Βαλαβάνη και την ευθύνη της 3ης Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, στην περιοχή του αρχαίου νεκροταφείου της Αθήνας, στον Κεραμεικό.

Στην ανασκαφή αυτή ανακαλύφθηκε ένας ομαδικός τάφος, -περίπου 150 ατόμων- που χρονολογήθηκε από τους αρχαιολόγους στην περίοδο του λοιμού, μεταξύ 430-426 π.Χ. Ο συγκεκριμένος τάφος δεν είχε μνημειακό χαρακτήρα, καθώς τα σώματα των νεκρών βρέθηκαν στοιβαγμένα σε θέσεις που υποδήλωναν ότι θάφτηκαν βιαστικά, χωρίς τη συνηθισμένη φροντίδα που επέβαλε ο σεβασμός των αρχαίων Ελλήνων στους νεκρούς.

Δρ. Μανώλης Παπαγρηγοράκης. Από τους Έλληνες της πρωτοπόρου επιστημονικής δημιουργίας

Με βάση τα ευρήματα αυτά, ομάδα Ελλήνων επιστημόνων υπό τον συντονισμό του δρος Μανωλη Παπαγρηγορακη, επίκουρου καθηγητή της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, διατύπωσε τη θεωρία ότι πρόκειται για θύματα του λοιμού της Αθήνας, και αποφάσισε να προχωρήσει σε εργαστηριακή μελέτη του σκελετικού υλικού, με σκοπό την ταυτοποίηση του μικροβιακού παράγοντα που προκάλεσε τον θάνατό τους. Τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής δημοσιεήθηκαν τον Αύγουστο του 2010 στην Ιατρική Επιθεώρηση International Journal of Infectious Diseases. Στη μελέτη που πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιήθηκαν δόντια από τρεις διαφορετικούς σκελετούς από τον ομαδικό τάφο του Κεραμεικού. Με την εφαρμογή σύγχρονων εργαστηριακών μεθόδων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν υπό αυστηρά άσηπτες συνθήκες, στα εργαστήρια της Μοριακής Νευροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Αθήνας από την ερευνητική ομάδα του κ. Παπαγρηγοράκη, διαπιστώθηκε αρχικά η ύπαρξη μικροβιακού DNA στον πολφικό ιστό των δοντιών.

Στη συνέχεια, το μικροβιακό DNA διαχωρίσθηκε από το ανθρώπινο και υποβλήθηκε σε διαδοχικές δοκιμασίες για την ταυτοποίησή του, μεταξύ των υποψηφίων μικροβίων, που έχουν συσχετισθεί αιτιολογικά στο παρελθόν με τον λοιμό της Αθήνας. Επειτα από έξι αρνητικές δοκιμασίες, που αντιστοιχούσαν σε έξι υποψήφια μικρόβια, παρατηρήθηκε θετική αντίδραση, που αντιστοιχούσε στον μικροβιακό παράγοντα Salmonella enterica serovar Typhi.

Το μικρόβιο αυτό είναι υπεύθυνο για την εκδήλωση του τυφοειδούς πυρετού. Η αντιστοιχία των γονιδίων που διερευνήθηκαν στο αρχαίο DNA σε σχέση με τις γνωστές αλληλουχίες της σύγχρονης μορφής του μικροβίου έφθασε το 96%. Οι συνθήκες συνωστισμού του πληθυσμού και των συνεπαγόμενων προβλημάτων στη δημόσια υγεία και στην ατομική υγιεινή των κατοίκων της πολιορκημένης Αθήνας του 430 π.Χ., όπως περιγράφονται από τον Θουκυδίδη, πρέπει να ήταν αναμφισβήτητα δύσκολες, ώστε να επιτρέψουν αρχικά την εκδήλωση και στη συνέχεια την εξάπλωση της θανατηφόρου επιδημίας. Η επιστημονικά τεκμηριωμένη διάγνωση του τυφοειδούς πυρετού συμφωνεί με πολλά από τα κλινικά χαρακτηριστικά του λοιμού της Αθήνας, όπως περιγράφεται από τον Θουκυδίδη.

Τα συμπεράσματα από τις έρευνες αυτές μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση των μηχανισμών εκδήλωσης και εξάπλωσης του τυφοειδούς πυρετού, όπως και άλλων παρόμοιων επιδημικών καταστάσεων, στο παρελθόν και στη σύγχρονη εποχή. Σε κάθε περίπτωση, τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής θεωρούνται πολύ σημαντικά, καθώς ρίχνουν φως σε ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της παγκόσμιας και, βέβαια, της ελληνικής Ιστορίας.

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΟΣ

Advertisements
This entry was posted in ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ, ΦΩΤΟ-γραφία, ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΟΥ ΣΚΕΨΕΙΣ. Bookmark the permalink.

One Response to 348. Θουκυδίδης και Τυφοειδής πυρετός

  1. Ο/Η iakovos1000 λέει:

    Οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα στην Μέση Ανατολή :
    Συνεργασίες & Συγκρούσεις
    http://iakovosal.blogspot.gr/2015/01/blog-post_13.html

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s