342. Πανούκλα και Λιμός στις Φλωρεντία-Σιένα (119)

CRESPI Giuseppe Maria,The Blessed Bernardo Tolomeo's Intercession for the End of the Plague in Siena, c. 1735, Akademie der bildenden Künste, Vienna

Ambrozio Lorenzetti, Ο Ευαγγελισμός, 1344

Τα φαινόμενα των φυσικών καταστροφών που για περίπου μία εικοσαετία σημάδεψαν οδυνηρά τη Φλωρεντία και τη Σιένα ξεκίνησαν το 1333. Η τρομακτική πλημμύρα του ποταμού Άρνο ήταν κάτι σαν προάγγελος της Αποκάλυψης. Ο ποταμός δεν ήταν σπάνιο να υπερχειλίζει κι έχουν καταγραφεί δεκάδες ανάλογες συμφορές, με κεντρικότερη μια σχεδόν σύγχρονή μας, του έτους 1966 (η μόνη που ξεπέρασε εκείνη του 1333!), όταν και προκλήθηκαν εκτεταμένες φθορές σε ανεκτίμητης αξίας έργα τέχνης. Εκείνη όμως του 1333 με τέτοια βιαιότητα χτύπησε την πόλη που σώριασε χωρίς δεύτερη κουβέντα τείχη ύψους 20 μέτρων, συντρίβοντας ταυτόχρονα το εμπόριο, τα δημόσια κτίρια και φυσικά την καλλιτεχνική δραστηριότητα.

Ακολούθησαν -ως είθισται- στρατιωτικές αντιπαραθέσεις, μικροεμφυλιακές συγκρούσεις, κοινωνική και πολιτική κρίση εγκαταστάθηκε στο άλλοτε ευημερόν οικονομικό κέντρο. Οικογένειες τραπεζιτών όπως οι Peruzzi και οι Bardi κατέρρευσαν παίρνοντας στο λαιμό τους και τις οικονομίες όλων των μικροαποταμιευτών. Οι εν λόγω τραπεζικοί κολοσσοί της εποχής είχαν επεκταθεί βλέπετε και σε ίδρυση υποκαταστημάτων στην Αγγλία, όπου όμως αναμίχθηκαν και στις αποτυχημένες στρατιωτικές επιχειρήσεις του βασιλιά Εδουάρδου του 3ου. Πέφτοντας οι μεγάλοι τοκογλύφοι, πώς να επιβιώσουν οι άλλες μικροτράπεζες… κι έτσι κλονίστηκε κάθε ικμάδα της επιχειρηματικής ζωής.

Bernardo Daddi, Αγία Αικατερίνη της Αλεξάνδρειας 1340

Ο πληθυσμός περιέπεσε σε κατάθλιψη, σε αντιπαραγωγική μελαγχολία, δίχως ηθικό υπέκυψε ακόμη και σε μία σύντομη δικτατορία (1342-1343) του λεγέμονου Δούκα των Αθηνών. Στα 1340 εξάλλου προηγήθηκε μια πρωτοφανής επιδημία βουβωνικής πανώλης, που βρήκε αδύναμους τους αμυντικούς μηχανισμούς. Σε ένα τέτοιο κλίμα πανούκλας, όταν επισυνέβησαν οι καιρικές καταστροφές στη γεωργική παραγωγή του 1346-1347, άλλο κακό κι αυτό, άμεσα με ελεεινή ραγδαιότητα η πείνα εξαπλώθηκε σε κάθε γωνιά του κοινωνικού ιστού.

Andrea Pisano, Οι Πύλες του Βαπτιστηρίου, 1330

Μετά το λιμό όμως, ο φρικαλέος λοιμός του 1348 ήρθε και αποτελείωσε ό,τι είχε πιθανώς μείνει όρθιο. Η επιδημία του «Μαύρου Θανάτου» υπολογίζεται ότι εξόντωσε κάτι ανάμεσα στο 40 έως το 70% (μέχρι και το 80% κατ΄ άλλους ερευνητές) του ενεργού πληθυσμού των δύο πόλεων, ειδικά μετά από ένα καλοκαίρι με τρομακτικό καύσωνα που ως επιστέγασμα έκλεισε τους κύκλους των θανατικών, με σωρούς πτωμάτων στα καταραμένα άστεα. Ερήμωσε κυριολεκτικά κάθε απολειφάδι υγειούς ζωής, κι ανάμεσα στις απώλειες δεν μπορεί παρά να προσμετρηθούν και μια σειρά καλλιτεχνών όπως  Bernardo Daddi, ο Andrea Pisano, οι αδελφοί Pietro και Ambrogio Lorenzetti. Ευτυχώς διασώθηκε ο Taddeo Gaddi, συνεχιστής της λαμπαδηδρομίας που εγκαινίασε ο Giotto.

Πριν ν’ ανθήσει ξανά η Φλωρεντινή τέχνη λίγο μετά το 1420, θα μεσολαβήσουν και μία σειρά στρατιωτικές αψιμαχίες (κάποια άλλη στιγμή ίσως ασχοληθεί ο χαρτογράφος με αυτές), όμως είναι εξαιρετικά σημαντικό να αντιλαμβανόμαστε όλοι και πάντα πως καμία καταστροφή δεν είναι τελεία. ΄Οπως επίσης, πρέπει πάντα να ερευνάται το κοινωνικο-οικονομικό τοπίο όσων γενημάτων εμείς σήμερα απολαμβάνουμε ως λαμπρότατα αναγεννησιακά έργα : Ούτε αυτονήτα ήταν, ούτε οι συνθήκες ήταν ιδάνικες -τουναντίον! Πάντως, καμία απελπισία δεν εξοντώνει όλους τους γόνιμους σπόρους. Καμία συμφορά δεν είναι αρκετή όταν το σθένος των ανθρώπων, από γενιές διδαγμένες και έτοιμες, δίνει το στίγμα της ελπίδας και της αληθινής Αναγέννησης. Ίσως μία είναι η φράση που εμπεριέχει τον όλο συμβολισμό, εκείνης αλλά και όλων των εποχών για βαλλόμενα έθνη : Πίστη στη νέα γενιά !

xartografos

Advertisements
This entry was posted in Crespi, Giuseppe M., d. Θ Η Σ Α Υ Ρ Ο Ι σκόρπιοι, Daddi, Bernardo, ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ, Lorenzetti, Ambrosio, Pisano, Andrea. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s