326. Cimabue, Φλωρεντίνος πρωτοπόρος (110)

Upper church of St. Francesco, Assisi. Crucifixion, after 1279, Cimabue

Madonna Maesta, Μεγαλειώδης Παναγία,Uffizi Gallery, 1280, Cimabue

Ο ζωγράφος Cenni di Pepi (1272-1302) έμεινε γνωστός με το παρατσούκλι Cimabue – Τσιμαμπούε, που θα μπορούσε να μεταφραστεί είτε ως “βοϊδοκεφαλή” είτε ως “κερατοβούβαλος”. Η δεύτερη απόδοση βέβαια ίσως να είναι πλησιέστερη στην προσωπικότητά του αφού νεώτερες πηγές μιλούν για ένα περήφάνο έως αλαζονείας χαρακτήρα. Πέρα όμως από κάθε ερμηνεία και θρυλικότητα, ο πρώτος ιστορικός Τέχνης που μας περιγράφει την Αναγέννηση, ο Giorgio Vasari, όταν φθάνει στον Τσιμαμπούε μιλά για τον χρονικά πρώτο καλλιτέχνη της Φλωρεντίας. Στην ουσία όμως, ο ζωγράφος δεν ήταν στην αφετηρία μιας εξέλιξης αλλά οπωσδήποτε στο τέλος μιας εποχής. Πρόκειται για τον τελευταίο Ιταλο-Βυζαντινό ζωγράφο. Αν και ομολογημένα υπέροχος, αισθητικά δεν έφερε κάτι καινούργιο, σε όσα τον τελευταίο αιώνα τουλάχιστον δημιουργούνταν καλλιτεχνικά στην Τοσκάνη.

Όταν κανείς αντικρύζει την Παναγία με αγγέλους και προφήτες, και ιδιαίτερα όταν τη φανταστεί στο ημίφως με τα καντηλέρια, νιώθει την τρομερή υποβλητικότητα στην οποία περιέπιπταν οι πιστοί. Η θλιμμένη Παναγιά στο θρόνο της παρουσιάζει εύγλωττα στο θεατή το γιο της. Τεχνικά έχει αδυναμίες, ο ίδιος ο Τσιμαμπούε φαίνεται να μην έχει αποφασίσει ακόμη αν οι προφήτες βρίσκονται κάτω από μία αψίδα ή μέσα σε κόχες.

Crucifix 1280, Museo di Sta. Croce, Cimabue. Πριν τις καταστροφικές πλημμύρες του 1966...

Μοναδική Παναγία, ως παραπληρωματική μορφή στο δεξί χέρι της Σταυρώσεως - Crucifix Sta Croce.

Λίγο ως πολύ αυτό είναι αδιάφορο. Αυτό που συλλέγει ο καλόπιστος ερευνητής είναι οι πολλαπλασιασμένες γραμμώσεις, αποκύημα των βυζαντινών επιρροών, τα χαρακτηριστικά βλέφαρα (ειδικά τα κάτω σε σχήμα V), και το απίστευτο μπλε του κεφαλομάντηλου της Θεοτόκου –όχι έτσι όπως θάμπωσε με τα χρόνια, αλλά όπως πρωτοεμφανίστηκε στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας (Santa Trinita). Μορφές αβαρείς, πινέλο εφευρετικό, εντυπωσιάζουν οι ομάδες από μικρές τελείες στα φωτοστέφανα όταν παρατηρείς έργα του Τσιμαμπούε όπως η Σταύρωση. Εκεί ο Χριστός διατηρεί τη βυζαντινή του ιθαγένεια, ταλαντευόμενος επί του ξύλου, δραματικά αδύναμος με ένα κορμί δίχως πνοή, ενόσω τα χέρια εκτείνονται πεισματικά να αγκαλιάσουν κάθε αγωνία των θρησκευόμενων. Πέραν των παλαμών του, από τη μία ο κλαυσίγελως Ιωάννης, κι απ΄την άλλη μια  αξιοπρεπούς οδύνης κλαίουσα Θεομήτωρ.

Συντριπτική είναι και η σύλληψη του Τσιμαμπούε στην “Σταύρωση” για τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης, όπου αντιλαμβάνεται το μαρτύριο ως μια οικουμενική καταστροφή. Ο τάφος του Αγίου Φραγκίσκου (γνωστού και ως Poverello = Φτωχούλης του Θεού, που νυμφεύθηκε τη Lady Poverty) κείται σε μια διπλή εκκλησία. Εκεί ο Εσταυρωμένος κλίνει βαθιά την κεφαλή, άγγελοι συλλέγουν το ρέον αίμα του, ικεσίες μεσουρανούν ομαδηδόν με θεατρικό τόνο. Ο άνεμος λυσσομανά, προφήτες αρχιερείς και στρατιώτες μετανοούν, παρά δε την κακή ποιότητα πια της νωπογραφίας, νομίζεις πως συνεπαίρνεσαι από μια σκηνή της Αποκάλυψης.

xartografos

Advertisements
This entry was posted in Cimabue. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s