296. Rubens, ο φλαμανδός ιππότης του χρωστήρα (105)

Rubens, Descent from the cross, 1614, με ολοφάνερες επιρροές από τον Μικελάντζελο και τον Καραβάτζιο μας παραδίδεται ένα μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς.

Το ψάθινο καπέλο, The straw hat

Ο Ρούμπενς (Rubens, Pieter Pauwel 1577-1640) ήταν ο πλέον ένθερμος υποστηρικτής του δυναμισμού και της ζωτικότητας της Μπαρόκ τεχνοτροπίας, συνδυάζοντάς την με την αισθησιακή πληθωρικότητα. Το έργο του είναι ένα πάντρεμα της φλαμανδικής παράδοσης με το ρεαλισμό και τις κλασικές τάσεις της Ιταλικής Αναγέννησης. Αν και στα αριστουργήματά του περιλαμβάνονται πορτρέτα και τοπία, ο Ρούμπενς είναι ίσως πιο γνωστός για τις θρησκευτικές και μυθολογικές συνθέσεις του.

Ο πατέρας του, διακεκριμένος δικηγόρος του αστικού και του εκκλησιαστικού δικαίου όσο και καλβνιστής, δηλαδή οπαδός της Μεταρρύθμισης κατά του καθολικισμού, υποχρέωσε λόγω του θρησκευτικού φανατισμού την οικογένειά του σε εξορία στο Ζίγκεν της Γερμανίας, όπου την 28.6.1577 γεννιέται ένα ευλογημένο παιδί. Όσο ο Pieter Pawel να γίνει δέκα ετών, ο πατέρας του πεθαίνει, και η μητέρα παίρνει τα τέσσερα μικρά της και εγκαθίσταται στην Αμβέρσα. Με σοβαρά οικονομικά προβλήματα θα βρεθεί τελικά πλάι στον Otto van Veen, έναν διακεκριμένο ρωμανιστή, που είχε ταξιδέψει με την ομάδα του στη Ρώμη, μελετώντας την αρχαία τέχνη και την Αναγέννηση.

Rubens self portrait in a circle of friends from Mantua

Σύντομα του προσφέρθηκε εργασία στη Μάντοβα των Γκονζάγκα κι εκεί είχε απαράμιλλη ευκαιρία για την μελέτη σε πρωτότυπο των απίστευτων επιτευγμάτων. Ο δρόμος για τη Ρώμη είχε ανοίξει, κι εκεί πια ο νεαρός μάγος θα δεχθεί την επίδραση του βενετσιάνικου χρώματος, τη χαλαρή πινελιά του Τιντορέτο, την παλλόμενη ενέργεια του Τιτσιάνο. Αντιγράφει έργα, επινοητικός και προικισμένος πλουτίζει ασταμάτητα τις ψυχικές του «μπαταρίες» με τα μεγαλειώδη φαινόμενα των γιγάντων του Cinquecento. Παρότι η φήμη του στην Ιταλία ήταν σταθερά εξαπλούμενη (υπέγραφε συνήθως Pietro Paulo), το 1608 επιστρέφει στην Αμβέρσα λόγω του θανάτου της μητέρας του, και εγκαθίσταται εκεί όπου η επιτυχία τον περιμένει μεγάλη και άμεση, παρά δε τα πολλά ταξίδια που αργότερα θα πραγματοποιήσει, την αγαπημένη του Ιταλία δεν θα την ανταμώσει ξανά.

Rubens, Night scene, 1617

Το ατελιέ του γίνεται σημείο αναφοράς, και οι μαθητές του κατακλύζουν το εργαστήριο. Οι παραγωγές και οι αναθέσεις πολλαπλασιάζονται καθημερινά, ενώ οι παραγγελίες από μεγάλες αυλές, πλούσιους μαικήνες, και ναούς με παράδοση καταφθάνουν με καταιγιστικό ρυθμό. Δεκάδες φτασμένοι καλλιτέχνες ενδιαφέρονταν να μάθουν τα μυστικά της τέχνης του, τον επισκέπτονταν ζωγραφίζοντας συχνά παραλλαγές και αντίγραφα των έργων του, τα οποία στην συνέχεια με ένα ρετουσάρισμα από τον ίδιο τον καλλιτέχνη, επωλούντο συχνά σαν πρωτότυπα. Μεταξύ αυτών και ο ιδιαίτερος μαθητής Anthony van Dyck, πολυτάλαντος που θα ακολουθήσει κι εκείνος μια ιστορικά φωτισμένη διαδρομή.

Ο γάμος του με την Ισαβέλλα Μπραντ το 1609, κόρη ενός κορυφαίου ουμανιστή της Αμβέρσας,  θα διανθίσει ακόμη περισσότερο τη φήμη του, και η γαμήλια ηρεμία τον φέρνει ίσως καλλιτεχνικά σε ένα επίπεδο δημιουργικής κορύφωσης όταν μέσα στην την επόμενη πενταετία ολοκληρώνει δύο από τα λαμπρότερα αριστουργήματα της παγκόσμιας τέχνης την «Ανύψωση του Σταυρού» (1610) και την «Αποκαθήλωση» (1611-14). Ο Ρούμπες γίνεται αδιαμφισβήτητα ένας ευγενής, αξιοπρεπής με τη γλύκα μιας αυθόρμητης απλότητας, αυλικός με κύρος δίχως της χυδαιότητα της αλαζονείας, ικανός να καταπιάνεται με επίπονες αποστολές χωρίς να δείχνει σημάδια κόπωης. Καθιερώνεται στη συνείδηση της ευρωπαϊκής ζωγραφικής, κυριαρχεί η δύναμκη της ιδιοφυΐας του, η μοναδική ισορροπία ανάμεσα στον αυθορμητισμό και την αυστηρότητα, η υπέροχη ακροβασία μεταξύ της καταπληκτικής ποιότητας εκτέλεσης και μιας εξαιρετικά μελετημένης φινέτσας.

Portrait of Isabella Brant, 1626

Ο Ρούμπενς πέφτει σε βαθύ πένθος όταν χάνει (μάλλον από πανώλη) το 1626 τη λατρεμένη του σύζυγο. Για να ξεπεράσει την αδόκητη απώλεια, αναλαμβάνει με το διεθνές κύρος της φυσιογνωμίας του, πρεσβευτικές αποστολές. Γίνεται ένας διπλωμάτης του κόσμου για σχεδόν δέκα χρόνια, γεφυρώνει τις αποστάσεις ανάμεσα σε Άγγλους και Ισπανούς, Γάλλους και Ολλανδούς. Δεν αφήνει όμως ποτέ την παλέτα του, καθώς η εργατικότητα του έχει μείνει παροιμιώδης : Ξυπνούσε στις 5 το πρωί και μέχρι αργά το απόγευμα ζωγράφιζε ασταμάτητα!

Οι πίνακές του χαρακτηρίζονται κυρίως από θέματα θρησκευτικού περιεχομένου ή εμπνευσμένα από τη μυθολογία. Μεταξύ των σημαντικότερων δημιουργιών του περιλαμβάνονται η Μάχη του Ανγκιάρι, οι Τρεις Χάριτες, το Προσκύνημα των Μάγων καθώς και η εικονογράφηση της οροφής της αίθουσας συμποσίων στο μέγαρο Γουάϊτχολ, μία παραγγελία του Καρόλου Α’ το 1635). Μνημειώδης είναι οι εργασίες του για τη Μαρία των Μεδίκων στο παλάτι του Λουξεμβούργου.

Rubens, The elevation of the cross, 1610

Rubens, Venus in fur coat, 1640. Ο καλλιτέχνης λάτρευε αυτ΄πο το έγο ως ένα από τα πλέον αγαπημένα του, και μάλιστα μετά θάμνατον το άφησε στα χέρια της αγαπημένης του Ελέν, 2ης συζύγου που ήταν και το μοντέλο του

Το 1628 πετυχαίνει την υπογραφή της συνθήκης ειρήνης μεταξύ Αγγλίας και της Ισπανίας σε μεγάλο βαθμό μπορεί να του αποδοθεί. Σε ανταμοιβή για τις υπηρεσίες του, χρίστηκε ιππότης. Εκείνη τη χρονιά παντρεύεται τη 16χρονη Ελέν Φουρμέν και εγκαινιάζει μια χρυσαφένια δύση για τη ζωή και την καριέρα του, όπου η μούσα του γίνεται ένας μόνιμος ήλιος έμπνευσης μέσα στο σπίτι του. Όσο οι εχθροπραξίες (παρά την ειρήνη των Αγλλο-Ισπανών) συνεχίζονταν η απογοήτευση για την πολιτική τον απομάκρυναν από το διπλωματικό σώμα, κάτι που οριστικοποιήθηκε το 1635. Αγόρασε το κάστρο του Στέεν, πλαισιωμένο από ένα πάρκο και αγρούς που του ενέπνευσαν μερικά έργα με ζεστά τοπία. Ήδη όμως το σώμα του έφθινε, οι πόνοι της ποδάγρας τον βασάνιζαν ασταμάτητα, ενώ ως το Φεβρουάριο του 1640 τα χέρια του είχαν κυριολεκτικά παραλύσει από την αρθρίτιδα Ο ακούραστος φλαμανδός, διαυγής έως το τέλος και ευγενής ακόμη κι απέναντι στην αρρώστεια, πέθανε προδωμένος από την καρδιά του, μέσα σε τιμές την 30 Μαΐου 1640.

Η σφραγίδα του στην ιστορία της τέχνης θα μείνει αξεπέραστη. Ισορροπημένες συνθέσεις ως προς την αρμονία τους, σαγηνευτικές πόζες, άφθαστες σχεδιαστικές λεπτομέρειες. Χρωματική γοητεία στα γυναικεία γυμνά,

Rubens, detail of last supper

άλλοτε εξέπεμπε μια εφηβική δροσιά κι άλλοτε μια πνευματώδη ωριμότητα. Συνήθως σε ανοικτά τοπία έβρισκε τους κώδικες να καταγράφει την ομορφιά των σωμάτων με την πανδαισία της φύσης. Από τις αλληγορίες στη μυθολογία, και από τα πορτρέτα στις συγκλονιστικές θρησκευτικές σκηνές έδωσε νέες διαστάσεις, νοηματοδότηση και ενσάρκωση στη ζωγραφική έκφραση.

xartografos

Advertisements
This entry was posted in Rubens, Peter Paul. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s