272. Η Γενιά του ’30, μια πυξίδα – δύο αφετηρίες (92)

Κων/νος Παρθένης, Τα καλά της συγκοινωνίας

Σπύρος Παπαλουκάς, Άγιο Όρος Μονή Σταυρονικήτα 1924

Οι καλλιτέχνες που γεννήθηκαν κατά την καμπή του αιώνα και τα πρώτα χρόνια του 20ού, είναι γνωστοί ως «Γενιά του ’30». Ανδρώθηκαν κατά την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, μερικοί, μάλιστα, έλαβαν μέρος στην ατυχή για την Ελλάδα εκστρατεία στη Μ. Ασία και βίωσαν τη Μικρασιατική Καταστροφή, όπως ο Σπύρος Παπαλουκάς που ακολούθησε τον Ελληνικό Στρατό στην Μικρά Ασία ως επίσημος εικονογράφος της εκστρατείας. Η καμένη Σμύρνη του ‘22 αποτελεί ορόσημο του Μεσοπολέμου για την Ελλάδα, δημιούργησε την ανάγκη μιας εθνικής αυτοβεβαίωσης που εκφράστηκε με τη στροφή στην παράδοση, μια τάση που επικράτησε και στην Ευρώπη, έτσι κι αλλιώς.

Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας, Μεγάλο τοπίο της Ύδρας

Ένα πλήθος νέων ρευμάτων (φωβισμός, εξπρεσιονισμός, κυβισμός, μεταφυσική ζωγραφική, σουρεαλισμός κλπ) εισδύει στη χώρα και επηρεάζει την τέχνη. Τα ρεύματα αυτά, αφού διέλθουν μια περίοδο προσαρμογής, θα αποβούν εικαστικά ιδιώματα της πρώτης πεντηκονταετίας. Πάντως ειδικά τα κινήματα με καθαρά νοητικό χαρακτήρα, (κυβισμός, αφαίρεση) δεν είχαν σημαντική απήχηση στην Ελλάδα.

Η Γενιά του ’30 έχει καθιερωθεί ως όρος στο χώρο της λογοτεχνίας και αναφέρεται σε μια ομάδα νέων λογοτεχνών, κυρίως ποιητών, οι οποίοι συνδέονται με την εισαγωγή των πρωτοποριακών ρευμάτων στην Ελλάδα και τη συνειδητή προσπάθειά τους να τα πολιτογραφήσουν και να τους δώσουν ελληνική ιθαγένεια. Σεφέρης, Ελύτης, Εγγονόπουλος, Βενέζης, Τερζάκης, Εμπειρίκος, είναι μερικοί από τους εκπροσώπους του ελληνικού Μοντερνισμού.

Κωνσταντίνος Παρθένης, Η νύχτα καθρεφτίζει τη θλίψη μου

Σε ό,τι αφορά τις εικαστικές τέχνες, τον πρώτο ελληνικό υπαιθρισμό διαδέχεται τώρα μια ζωγραφική που τείνει να γίνει ανθρωποκεντρική, αναζητούν τ’ αχνάρια της παράδοσής μας για να τα παντρέψουν με τη σύγχρονη τέχνη και να δημιουργήσουν έναν ελληνικό μοντερνισμό. Βασικό της γνώρισμα είναι η κυριαρχία της νόησης πάνω στην αίσθηση, που εκδηλώνεται με ισχυρές σχηματοποιήσεις στη σύνθεση και στο σχέδιο, ενώ το χρώμα απομακρύνεται από τη φύση και γίνεται πιο πνευματικό. Το ώριμο έργο του Κωνσταντίνου Παρθένη μαρτυρεί αυτές τις αλλαγές. Στις αλληγορικές και θρησκευτικές συνθέσεις του συγχωνεύονται επιδράσεις από την Αρχαιότητα, το Βυζάντιο και τα νεότερα ρεύματα.

Φώτης Κοντογλου, Προμηθεύς

Ο Μικρασιάτης Φώτης Κόντογλου αναζητεί πηγές έμπνευσης αποκλειστικά στο Βυζάντιο και στην ανατολική παράδοση, απορρίπτοντας κάθε επαφή με τη δυτική τέχνη. Παροτρύνει τους μαθητές του (π.χ. Εγγονόπουλος, Γκίκας, Τσαρούχης) να μελετήσουν την ελληνική παράδοση, αλλά δεν τους επιβάλλει να ακολουθήσουν το δογματικό του μονοπάτι, ελεύθεροι ανακάλυψαν την ελληνική ιθαγένεια, ενώ η προσωπικότητα κι οι ιδέες του θα επηρεάσουν πολλούς καλλιτέχνες της Γενιάς του ’30. Σε αντίθεση με τον Κόντογλου, ο φίλος του Σπύρος Παπαλουκάς προσεγγίζει την παράδοση μέσα από την εμπειρία της σύγχρονης τέχνης.

Γιάννης Τσαρούχης Μεθυσμένος Διόνυσος, 1972

Ο Γιάννης Τσαρούχηςεπίσης κατανοεί το αδιέξοδο και ανοίγει έναν γόνιμο διάλογο με πολλές παραδόσεις (ελληνιστική ζωγραφική, Βυζάντιο, Αναγέννηση, λαϊκή τέχνη), πάντα μέσα από τον προβληματισμό της σύγχρονης τέχνης, ιδιαίτερα του Ανρί Ματίς. Το δίδαγμα του Κόντογλου συμφιλιώνεται με τους κώδικες της μεταφυσικής ζωγραφικής στο έργο του Νίκου Εγγονόπουλου. Μέσα σε αυτό το κλίμα η Γενιά του ’30 ανακαλύπτει την αξία της τέχνης λαϊκών καλλιτεχνών, όπως είναι ο ζωγράφος του Μακρυγιάννη και ο Θεόφιλος (Χατζημιχαήλ).

Ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας ζωγραφίζει τοπία, εσωτερικά και νεκρές φύσεις σε ένα ύφος μετακυβιστικό, με φως και χρώμα ελληνικό. Σε αρκετούς καλλιτέχνες της Γενιάς του ’30 ανιχνεύεται η επίδραση της κλασικιστικής φάσης του Αντρέ Ντεραίν, που έφτασε στην Ελλάδα μέσω του χαράκτη και ζωγράφου Δημήτρη Γαλάνη.

Νίκος Εγγονόπουλος-Ο Προπάππος Σμιτ

Ο ποιητής και ζωγράφος Νίκος Εγγονόπουλος είναι ο γνησιότερος εκπρόσωπος του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα. Στο έργο του συναντάται η Βυζαντινή Τέχνη με τη μεταφυσική ζωγραφική του Ντε Κίρικο. Η προοπτική χάνεται, ο χώρος μοιάζει θεατρικός, οι μορφές μοιάζουν με αγάλματα, χωρίς πρόσωπα, με κομμένα μέλη, γυμνά στήθη, παράξενα αντικείμενα κείτονται στο πάτωμα, ασύνδετα πράγματα συνδέονται σχεδόν φυσικά μεταξύ τους. Όμως στους πίνακές του βλέπει κανείς στοιχεία από την ελληνική αρχαιότητα, θέματα της ελληνικής μυθολογίας, μορφές πλασμένες με το βυζαντινό ιδίωμα και μια βυζαντινή παλέτα. Τα διδάγματα του Κόντογλου δεν πήγαν διόλου χαμένα.

Για τη Γενιά του ’30 Παράδοση και Μοντερνισμός λειτούργησαν σαν αμφίδρομοι καταλύτες, καθένας βοήθησε στη βαθύτερη κατανόηση και οικειοποίηση του άλλου. Εδώ ανήκουν κι άλλοι ζωγράφοι, όπως ο Σπύρος Βασιλείου, ο Αγήνωρ Αστεριάδης, ο Δημήτρης Γιολδάσης κτλ. Αυτό που πρέπει ,όμως, να καταλάβουμε είναι ότι η σπουδαιότητα των πρώτων δεκαετιών δεν έγκειται μόνο στη χρήση της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας, αλλά και στο ότι οι καλλιτέχνες πραγματεύτηκαν τη θεματική του ελληνικού χώρου με ελευθερία και υποκειμενικότητα. Η δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά (1936 – 1940) βρήκε διαμορφωμένο το ρεύμα της επιστροφής στην παράδοση και το υιοθέτησε, θεωρώντας ότι μπορούσε έτσι να εκφράσει την εθνικιστική ιδεολογία του καθεστώτος.

xartografos

Advertisements
This entry was posted in d. Θ Η Σ Α Υ Ρ Ο Ι σκόρπιοι, Εγγονόπουλος Ν., Ελύτης Οδ., Κόντογλου Φώτης, Παπαλουκάς Σπ., Παρθένης Κ., Σεφέρης Γ., Τσαρούχης Γ., Χατζηκυριάκος Γκίκας. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s