246. Παπαλουκάς, όταν δονείται η ελληνική γη (72)

Εσωτερικό κελλιού στο Άγιον Όρος (1924)

Αρσανάς στο Άγιον Όρος (1935)

Ο Σπύρος Παπαλουκάς γεννήθηκε στη Δεσφίνα (1892-1957) , στις υπώρειες του Παρνασσού σε περιβάλλον αυστηρής ηθικής. Ο πατέρας του ναυτικός, άνοιξε υστέρα ένα μαγαζί, και σκάλιζε μορφές σε μαλακό λίθο. Στο έργο του έχει καλλιτεχνική συνείδηση χωρικού, είναι αφοσιωμένος στην πατρίδα του, περικλείει την ελληνική ψυχικότητα, και αποτελεί μιαν ασφαλή βάση (που δεν προσέχτηκε όσο του άξιζε) για να μάθουμε ελληνικά.

Ο καμβάς του κλείνει κάτι σαν πίστη κι  ελπίδα καρποφορίας, συγκομιδής πολλών σπόρων εκ του ενός. Διδάσκει το ήρεμο αντίκρυσμα γεμάτο επίμονη θέληση, επιβλητικότητα και διαύγεια. Στα γαλανά του μάτια βασίλευε το παιδί, ανύποπτο για κάθε εξωτερικότητα, μέσα στην παρθενική ακεραιότητα του δικού του κόσμου.

Το παιδί μεγάλωσε και μορφώθηκε, τέλειωσε το Πολυτεχνείο, πήγε αργότερα επί σειρά ετών στο Παρίσι. Δέχτηκε τον ιμπρεσιονισμό ως αφετηρία στην εξέλιξή του και καταπιάστηκε με πλήθος θεμάτων, μελέτες γυμνού, τοπία, προσωπογραφίες, τοιχογραφίες εκκλησιών (Άμφισσα), αναπαραστάσεις αγίων, νατύρ μόρτ, με πιο άφθονα τα τοπία μέσα από τη μελέτη της ελληνικής φύσης. Στις υπαίθρους του ο ουρανός είναι μαβής. Καμμιά φορά γίνεται, δίχως να πάψει νάναι φωτεινός, σταχτής σαν ασήμι. Άλλοτε λευκαίνουν ένα μεγάλο τμήμα των εκτάσεών του τα σύννεφα, ρίχνουν μπλάβους ίσκιους και ποικίλλουν τις γυμνές εκτάσεις. Ο γαλανός γιαλός λάμπει καμμιά φορά σαν ανάλαφρη αιθάλη. Τα βουνά υψώνουν διάφανες σαν τον αιθέρα κορφές. Κάποιες πλαγιές τους κατεβαίνουν σαν καταρράχτες με γαλάζια νάματα. Αυχένες και κοιλάδες σχηματίζονται με τη χάρη ανθρωπίνων μελών. Βράχια ρόδινα, κόκκινα, ξανθά, διαβρωσιογενή και αποσαθρωμένα. Πέτρες σαν μαδημένα ία. Οικήματα μοναχικά σάμπως συνεσταλμένα. Κάτασπρα, λευκά, λαμπερά παρεκκλήσια. Καμπαναριά όπου ο χαλκός φαντάζει πράσινος.

Τρία τα χρώματα του Παπαλουκά: κίτρινο, μπλε, κόκκινο (λάκα). Φωτεινή κλίμακα, μεταλλικά χρώματα. Χρώματα που κλείνουν φως μέσα τους, αντίθετα με τις τέρρες που κλείνουν σκοτάδι. Μελετά τη σχέση ζεστών και ψυχρών χρωμάτων, το παιγνίδι των χρωματικών αντιθέσεων, στοχάζεται και ζωγραφίζει σα να μετρά. Προσηλώνεται στην ποιότητα της γραμμής στο σχέδιο, προσέχει το επιβάλλον της ευθείας, σπανιότερα αγγίζει τις καμπύλες.

Επιμένοντας στο σχέδιο απομακρύνεται από τον ιμπρεσιονισμό καθώς αναζητά το κλασσικό ιδεώδες και φτάνει στην ουσία της αρχιτεκτονικής ελπίζοντας να υπάρχουν όλα αδελφωμένα σε μια φυσική ιεραρχία αξιών. Πλησιάζει στον Παρθένη και παλεύει με τις ιδέες, ενώ σβύνει το άτομο εν ονόματι του αιώνιου και καθολικού που αποκαλύπτει η ζωγραφική με τους νόμους της.

Αυτοπροσωπογραφία, 1916

Την αφθονία των σπιτιών-τάφων ακολουθούν τα πορτρέτα με προσωπικό ύφος που παραπέμπει σε λογοτεχνία. Οι πίνακές του αποκτούν πυκνότητα, ουσιαστική λεπτομέρεια, γίνονται επιτεύγματα. Ξεπερνά την περιγραφικότητα της παράδοσης μέσα από μια μοναδικής υφής πλαστικότητα, και το έργο γίνεται μια δονούμενη επιφάνεια από τους ρυθμούς των γραμμικών στοιχείων και την ένταση στη διακύμανση ενός εσωτερικού φωτός. Η εμφάνισή του στην καλλιτεχνική μας σκηνή συνέπεσε με την ανανεωτική της καμπή, και ο ίδιος ήταν από τους αξιολογότερους συμβολείς, ισότιμα ίσως με τη συμβολή του Μπουζιάνη. Από τη γνώριμη στο κοινό βυζαντινή τέχνη διέφυγε στην υπερβατικότητα με νέες τεχνικές, δίχως να εγκαταλείψει τους «αισθητικούς νόμους»

xartografos αντιγράφοντας τις σκέψεις του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη

Advertisements
This entry was posted in Παπαλουκάς Σπ., ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΕΧΝΗΣ. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s