241. Barlach, ένας αιωρούμενος ζητιάνος (69)

Η Ζητιάνα 2

Ο Ernst Barlach (1870-1938) είναι ο μεγάλος γλύπτης του Εξπρεσσιονισμού, του Εξπρεσσιονισμού με την έννοια της τέχνης που δίνει μορφή στην εσωτερική ζωή του ανθρώπου. Σπούδασε στο Παρίσι στην καμπή του αιώνα, δεν εντυπωσιάστηκε από τον μέγιστο Roden, και κάνει την αποφασιστική τομή το 1906 όταν επιστρέφοντας στη Ρωσία γνωρίζει τους απλούς χωρικούς και τη λαϊκή τέχνη του τόπου του. Μαζί με τη μεσαιωνική γερμανική καλλιτεχνία και τον Κυβισμό, αποτέλεσαν τα κύρια συστατικά του ύφους του. Έψαξε με πάθος τα εξωτερικά χαρακτηριστικά των απλών μεροκαματιάρηδων έτσι που αποτύπωναν τα αισθήματα τις ελπίδες τα όνειρα και τις απογοητεύσεις τους.

Τα πρώτα έργα του Barlach είναι ο Βοσκός κι η Θύελλα, βαριές αρχαϊζουσες μορφές σε ξύλο, όπου μεταφέρει την αρχική του πίστη πως ο πόλεμος θα μπορούσε ίσως να γίνει μέσο κοινωνικής αλλαγής.

Ο Εκδικητής

Ο Εκδικητής είναι ένα από τα πιο αξιόλογα έργα του, με κυβιστική μορφολογία και δραματικό περιεχόμενο, μια αποκρυστάλλωση της εθνικής περηφάνιας. Ταυτόχρονα δεν λησμονεί την ανθρώπινη δυστυχία, κλείνει τις φόρμες, αποδίδει άριστα τη συνθετική ενότητα.

Το 1927 πήρε την παραγγελία για ένα Μνημείο Πεσόντων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, μια μπρούτζινη μορφή φυσικού μεγέθους που κρεμάστηκε σε οριζόντα θέση στον καθεδρικό ναό του Gustrow. To 1937 οι ναζί θεώρησαν το έργο «εκφυλισμένο» και το έλιωσαν, αλλά ευτυχώς σώθηκε η μήτρα του. Το 1942 το έργο χυτεύεται ξανά και τοποθετείται ως Μνημείο Πεσόντων στους δύο παγκοσμίους πολέμους πλέον, στο μισοκαταστραμένο ναό της Antoniterkirche της Κολωνίας. Για τούτο το απόσταγμα της γλυπτικής του Barlach, κάνει μια υποδειγματική ανάλυση ο Fritz Baumgart:

Ο Άγγελος - Μνημείο Πεσόντων Δύο Παγκοσμίων Πολέμων

Η Ζητιάνα 1

Η φόρμα είναι συμπαγής, βαριά και κλειστή, απλοποιημένη ώστε να παραπέμπει στον πιο γενικευμένο ανθρώπινο τύπο. Πλήρης πλαστικότητα, απουσία κίνησης. Αποτυπώνεται ο πόνος όχι σαν σφοδρή έκρηξη και πάθος, όχι σαν γοερός θρήνος αλλά ως μια βύθιση στο εωστερικό που παγώνει και γίνεται μάσκα, καθώς απουσιάζει κάθε ομορφιά. Οι βολβοί είναι σκεπασμένοι, αλλά όχι δίχως βλέμμα… Η ύλη αποπνευματώνεται, το ίδιο η ζωή κι ο θάνατος, το πνεύμα αιωρείται πάνω από τον κόσμο, όχι o Θεός ή ο άγγελος, η ύλη δαμάζεται αβαρής, εντυπωσιάζει με την έμπνευση του καλλιτέχνη. Με τις Ζητιάνες του ο Μπάρλαχ μας αιφνιδιάζει εντελώς αφού ενώ μας τις προσφέρει ολάκερες, μια δυστυχία ολόσωμη, η ανάγκη τους η ίδια σαν δύσπεπτο συναίσθημα μιας ψηλαφητής αξιοπρέπειας, την ίδια ώρα μάς τις κρύβει μες στη ντροπή, αφήνει μόνον να τις εννοήσουμε, να τις ψαξουμε εξώτερα κι εσώτερα.

Η ενασχόληση με τον Γκαίτε, μια ενασχόληση που κράτησε ολόκληρη ζωή, αποτελεί έναν από τους κεντρικούς άξονες στο καθολικό έργο του γερμανού γλύπτη, σχεδιαστή και δραματουργού Ερνστ Μπάρλαχ. «Η δεκτικότητά μου έχει τα όριά της, αλλά απέναντι στην επιρροή του Γκαίτε στέκω ανοιχτός δίχως όρια. Μπορώ να πω ότι μου χαμογέλασε σε όλες τις φάσεις της ζωής μου, καταπράυνε συχνά τον ιδιαίτερο πόνο μου, γέμισε αφιλόξενους χώρους κάποιας λυπημένης στιγμής με φως» δήλωνε ο ίδιος ο καλλιτέχνης το 1932 υπογραμμίζοντας την ιδιαίτερη σχέση του με τον κλασικό της Βαϊμάρης.

ΥΓ. Πολλές ευχαριστίες στο εκπληκτικό βιβλίο «Ιστορία της Τέχνης 20ου Αιώνα», Άλκης Χαραλαμπίδης, University Studio Press

xartografos

Advertisements
This entry was posted in Barlach Ernst. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s