190. Παρθένης Κωνσταντίνος, μέγας οραματιστής (32)

Ο Κωνσταντίνος Παρθένης (1878-1967) είναι αναμφισβήτητα ο σημαντικότερος Έλληνας ζωγράφος του 20ού αι. Κατόρθωσε  να συνδυάσει την ελευθερία της μοντέρνας τέχνης με την ελληνική πνευματικότητα, αξιοποιώντας τα διδάγματα της αρχαίας και βυζαντινής κληρονομιάς. Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου ενώ σπούδασε ζωγραφική στη Βιέννη πλάι στον μυστικιστή Ντίφφενμπαχ, παράλληλα μάλιστα έπαιρνε μαθήματα μουσικής. Επιστρέφει στην Ελλάδα το 1903 και αχολείται με την αγιογραφία (Άγιος Γεώργιος, Πόρου).

Η Πλαγιά

Από το 1909 ως το ’14 ζει στο Παρίσι όπου μυείται στον μεταΐμπρεσσιονισμό συμμετέχοντας  σε εκθέσεις και λαμβάνοντας βραβεία (πρώτο βραβείο 1910 «Η Πλαγιά«, πρώτο βραβείο 1911 «Ο Ευαγγελισμός«). Εγκαθίσταται στην Κέρκυρα και δίνει αγώνα με το Νικόλαο Λύτρα και άλλους για  την ανατροπή του συντηρητικού ακαδημαϊσμού των Αθηνών. Αγιογραφεί τον Άγιο Αλέξανδρο Παλαιού Φαλήρου και η φήμη του εξαπλώνεται, ενώ το ’37  λαμβάνει το χρυσό βραβείο της Διεθνούς Έκθεσης των Παρισίων  για το έργο του «Ο Ηρακλής μάχεται με τις Αμαζόνες«.

Ο "Ευαγγελισμός" μια πολύ δυνατή σύνθεση της νεοελληνικής ζωγραφικής. Ο Χαιρετισμός προς τη Μαρία της ανάνδρου γεννήσεως του Χριστού, αποδίδεται μέσω της μουσικής, από τη λύρα που κρατεί ο Άγγελος με το αριστερό (που δεν φαίνεται) και χορδίζει με το δεξί σε υπεργαλάζια χρώματα ελληνικής θέωσης

Με τον μεσογειακό κολοσσό της αρχιτεκτονικής Δημ. Πικιώνη είχαν κτίσει  στους πρόποδες της Ακρόπολης, στην οδό Ροβέρτου Γκάλι 40, το εμβληματικό σπίτι-εργαστήριό του που σχεδίασαν μαζί σύμφωνα με τις πρωτοποριακές αρχές του Bauhauss. Τα χρόνια αυτά του ’20 υποστηρίζεται από τα υψηλότερα στρώματα του οικονομικού κατεστημένου και κυρίως από τους τραπεζίτες αδελφούς Λοβέρδου. Μέχρι το 1933, ολοκληρώνει μια σειρά από μεγάλες συμβολικές συνθέσεις, από τις οποίες ξεχωρίζουν εκείνες με τα ορφικά-μουσικά θέματα κι οι «Αποθεώσεις Του Αθανασίου Διάκου».

"Η αποθέωση του Αθανασίου Διάκου". Ο Διάκος συναντάται με το Λεωνίδα μεταξύ αγγέλων, στο γαλάζιο ελληνικό φόντο του απείρου. Ο Παρθένης καταγράφει την ελπίδα για τη μεταθανάτια λύτρωση και δόξα σε μία αελλώδη (=στροβιλιζόμενη στον αέρα) απεικόνιση ενός οραματικού κόσμου.

Ελάφι στο πυκνό δάσος

Με τη μεσολάβηση του Βενιζέλου το ’30 διορίζεται καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών αλλά παραιτείται το ’46 αφού το καθηγητικό κατεστημένο, τού πριόνιζε ασίγαστα κάθε ανανεωτική προσπάθεια. Πρόλαβαν ωστόσο κοντά του να θητεύσουν σπουδαίοι μετέπειτα ζωγράφοι όπως Τσαρούχης, Εγγονόπουλος, Διαμαντόπουλος, Λεονταρίτου. Ήδη εμφάνιζε ακραίες απομονωτικές συμπεριφορές, λέγεται πως η γυναίκα του Ιουλία ερμήνευε στους μαθητές του όσα θα ήθελε να πει, ενώ ο γιος του Νίκος είχε διηγηθεί ότι απαγόρευσε -σχεδόν προσβλητικά- ακόμα και στον βασιλιά Γεώργιο να καπνίσει στο ατελιέ του, όταν πόζαρε το ’38 για το πορτρέτο του.

Η Λουόμενη

Yπερευαίσθητος, εσωστρεφής και με μυστικιστικές πνευματικές αναζητήσεις, ήδη στα 1947 αποσύρεται σε μία δημιουργική σιωπή. Η κύρια αιτία της ιδιώτευσής του, της αποστροφής του κόσμου, της εσωστρέφειας, της οποίας η σιωπή δεν πρέπει να ήταν παρά ένα από τα πρώτα στάδια, ήταν η ανάγκη του για αυτοσυγκέντρωση και περισυλλογή, η απόφασή του να βαδίσει μιαν εσωτερική πορεία στοχασμού και ενόρασης, απερίσπαστος να αφιερωθεί στη φιλοτέχνηση του δικού του οραματικού κόσμου. Όσο η ψυχική του αγωνία τον οδηγούσε σε μια ερμητική στάση, όσο ο «διαφωτιστής» γινότας ερημίτης, τόσο η αισθητική του άλλαζε και στρεφόταν προς το «υψηλό» παρά προς το «ωραίο».

Αναμφίβολα ένα από τα πιο σημαντικά έργα του ώριμου Παρθένη. Μνημειακή λιτότητα και ασφάλεια σχεδίου. Η Παναγία καθώς διαβάζει την Αγία Γραφή ελαφρώς στραμένη, οι πτυχώσεις της κουρτίνας, και τα δάχτυλά της, δίνουν μια απίστευτη πλαστικότητα. Τα χρώματα, ένας θαυμάσιος συνδυασμός ψυχρών και θερμών τόνων, δίνουν νέες εκφραστικές διαστάσεις στη ζωγραφική επιφάνεια, πλουτίζουν το έργο με εσωτερικότητα και πνευματικότητα, ευγένεια και ιερατικότητα.

Έτσι, η ήρεμη σύνθεση, οι αβρές καμπυλώσεις των περιγραμμάτων, ο πλούτος του χρώματος, όλα δηλαδή τα μορφοπλαστικά στοιχεία που τον χαρακτήριζαν στις αρχές του αιώνα, θα αλλάξουν σταδιακά. Μεταμορφώθηκαν σε οξυγώνιες τομές, σε άξονες επικλινείς, σε βίαιες ιλιγγιώδεις καμπύλες και ευθείες αιχμηρές. Το χρώμα λιγόστεψε δίχως διαχύσεις φθάνοντας στη δραματικότητα της αντίθεσης του ψυχρού κυανού και της θερμής όμπρας, ενώ η τονική κλίμακα περιορίστηκε.

Ο κόσμος του,  λυρικός, μυστικός, γαλήνιος, ξεθώριαζε όσο βίωνε  όλο και περισσότερο την ανελέητη σκληρότητα των κοινωνικών σχέσεων. Προς το τέλος της ζωής του, ο Παρθένης έπαθε παράλυση και σταμάτησε κάθε δραστηριότητα. Πέθανε το 1967, ενόσω τα παιδιά του είχαν ήδη μπλεχτεί σε δικαστική διαμάχη για την κηδεμονία του παράλυτου πατέρα τους. «Έδωσε στη ζωγραφική μας κάτι μεγάλο: την Πειθαρχία στον «τόνο» και στη «σύνθεση»», σημειώνει ο Τσαρούχης.  «Θεωρούσαμε τον Παρθένη ένα στήριγμα της μοντέρνας τέχνης στην Ελλάδα», γράφει ο γλύπτης Ζογγολόπουλος, αποτυπώνοντας την επιρροή που άσκησε στη γενιά του.

xartografos

Advertisements
This entry was posted in Παρθένης Κ.. Bookmark the permalink.

One Response to 190. Παρθένης Κωνσταντίνος, μέγας οραματιστής (32)

  1. Παράθεμα: ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ – 25 ΙΟΥΛΙΟΥ | ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s