179. Υψηλή Αναγέννηση : The Big Bang (25)

David, Michelangelo, 1504, Galleria dell'Accademia, Florence

Αν οι καλλιτέχνες της πρώιμης αναγέννησης ένιωθαν δέσμιοι των ιερών κανόνων (π.χ. της μουσικής αρμονίας, των αριθμητικών αναλογιών κ.λ.π.) οι ιδιοφυίες της Υψηλής Αναγέννησης παράτησαν τη λογική κι αγκάλιασαν την οπτική ευχαρίστηση. Έζησαν το δράμα να συμπαρασύρονται με το θεατή σε όλο και υψηλότερα συναισθήματα, μέχρι που κάποτε φθάνοντας στην υπερβολή -καθώς αναζητούσαν το αδύνατο- να μελαγχολούν που δεν απέδωσαν ακόμη κάτι το υπερβατικό…

Όταν μιλούμε για την Υψηλή Αναγέννηση, συμβατικά δηλώνουμε το απόγειο των εικαστικών τεχνών στην Ιταλική Αναγέννηση. Εφόσον βάζαμε χρονικές γραμμές θα είχε αφετηρία ίσως στο 1490 με την τοιχογραφία του Ντα Βίντσι του Μυστικού Δείπνου στο Μιλάνο. Ο ταυτόχρονος σχεδόν θάνατος του μεγαλόπρεπου Λαυρέντιου των Μεδίκων στη Φλωρεντία (1492) σηματοδοτεί το τέλος μιας ευαγούς κορύφωσης ώστε να στραφούν οι προβολείς νοτιότερα. Η αυλαία της Υψηλής Αναγέννησης θα ήταν ίσως σωστό να κλείσει το 1527 με τη λεηλασία της Ρώμης από τα στρατεύματα του Καρόλου Ε.

Mona Lisa, Leonardo Da Vinci, ελαιογραφία, 1509-1513, Λούβρο Παρίσι

Η Ρώμη ήταν πλέον πρωτεύουσα όλων των παπικών κρατών, και η καλλιτεχνική παραγωγή άγγιζε το υπέρτατο, κυρίως από τα τρία ιερά «τέρατα» Λεονάρντο ντα Βίντσι, Μιχαήλ Άγγελος και Ραφαήλ. Ανανεωμένη έμφαση στην κλασική παράδοση, οι χορηγίες να ανθούν όλο και περισσότερο, ενώ σταδιακά εξασθενούν οι σχηματικές φόρμες προς ένα στυλ που αργότερα θα καθιερωθεί ως Μανιερισμός. Σύμβολο της Αναγέννησης θα πρέπει να αναγνωριστεί η Καπέλα Σιξτίνα, και οι λαμπρές τοιχογραφίες με τον άνθρωπο στο επίκεντρο και πλήθος διακοσμητικών αναφορών από την κλασική αρχαιότητα. Παρόμοια το αρχαιορωμαϊκό μεγαλείο αναβιώνει και στην αρχιτεκτονική σε μια απόπειρα συμβιβασμού των χριστιανικών και των ανθρωπιστικών ιδεών.

Η μεγάλη έκρηξη των μεγαλοφυιών δημιουργιών όμως εδράζονται στη ζωγραφική. Ακόμη και ταπεινότεροι ζωγράφοι της εποχής (Fra Bartolomeo, Mariotto Albertinelli κ.α.), αγγίζουν θεϊκές συμμετρίες αρμονικότητας. Η Μόνα Λίζα μας χαμογελά (?) για πρώτη φορά, κάτω από την αψίδα της Σχολής των Αθηνών η προοπτική απολαμβάνει την πλέον βιρτουόζικη εκτέλεση, ηρεμούμε από την ευγένεια του  Τζορτζόνε, γαληνεύουμε με τα χρώματα της φύσης του Τιτσιάνο.

Το αριστερό ήμισυ της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα, ζωγραφισμένη από τον Μιχαήλ Άγγελο, μετά την αποκατάσταση των χρωμάτων.

Η ζωγραφική της Υψηλής Αναγέννησης χαρακτηρίζεται γενικά για την αγάπη της στην απόδοση του όγκου, της λεπτομέρειας, της προοπτικής, του φωτός, γενικά διακρίνεται για την οξύτητα της παρατήρησης. Τα θέματά της αντλούνται κυρίως από τη Βίβλο, την ιστορία και μυθολογία της Ρώμης και της Ελλάδας. Δεν λείπουν όμως και σκηνές της σύγχρονης ζωής· ιδιαίτερα το ανθρώπινο σώμα και μάλιστα το γυμνό αποθεώνεται. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για τη γλυπτική της αναγέννησης που αποκτά τώρα την ανεξαρτησία της αφού δε συνδέεται αναγκαστικά με την αρχιτεκτονική όπως συνέβαινε στη γοτθική εποχή. Τα γλυπτά μπορούν να είναι αυτόνομα, να στολίζουν παλάτια, πλατείες, δρόμους. Η τεχνική είναι άρτια, οι όγκοι επεξεργασμένοι τέλεια, η μυθολογία και πτυχολογία πειστική, ενώ γίνεται άριστη εκμετάλλευση του φωτός και της σκιάς.

Στη Γλυπτική, σημαιοφόρος ο Μικελάντζελο με σημαία υποχρεωτικώς την Πιετά (= η Πναγία με το νεκρό του Ιησού στην αγκαλιά) που ανακαλύπτει την ιδανική ισορροπία ανάμεσα στην κίνηση και την ακινησία. Πανάκριβη μορφή τέχνης η γλυπτική, το κράτος όμως και η εύπορη παπική εκκλησία επενδύουν σε τούτες τις αυλές των θαυμάτων. Καρδινάλιοι, τραπεζίτες, έμποροι, παραγγέλλουν ματαιόδοξα τάφους, προτομές, ιδιωτικά ναϊδρια. Από τα μικρότερα αγαλματίδια διακόσμησης μέχρι τους μεγαλόπρεπους καθεδρικούς ναούς, όλα εξωραΐζουν την ψυχή και τον κόσμο σε μια αύρα γαλήνης αλλαγών.

Τίποτε δεν θα είναι το ίδιο μετά την Υψηλή Αναγέννηση. Ο Κολόμβος θα έχει ανακαλύψει την Αμερική (1492) κι ο Κοπέρνικος (1536) το ηλιοκεντρικό σύστημα με τη Γη μειωμένη ολότελα, μηδαμινής αξίας για το σύμπαν, που στρέφεται γύρω από το αστέρι της. Μαζί μ΄ αυτά τα πεζά, ο Δαβίδ θα είναι από τότε μαρμάρινος και θεόγυμνος στη Φλωρεντία να μας θυμίζει για πάντα το Θεϊκά Ωραίον.

xartografos

Advertisements
This entry was posted in d. Θ Η Σ Α Υ Ρ Ο Ι σκόρπιοι. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s