170. Masaccio, ο αδικοχαμένος ιδρυτής (19)

Η πληρωμή του φόρου : ...τα του καίσαρος τω καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ...

"Ο διωγμός από τον παράδεισο". Μετά τις αποκαταστάσεις του 1980, αφαιρέθηκαν τα κατοπινώς τοποθετηθέντα φύλλα.

Ο Μαζάτσιο (Masaccio 1401-1428) είναι ένα φαινόμενο της παγκόσμιας τέχνης, ένας επαναστάτης που σφράγισε την εποχή του με τη συμβολή αλλά και τον συντομότατο βίο του αφού πέθανε στη Ρώμη μόλις 27 ετών. Νήπιο ακόμη χάνει τον πατέρα του. Καμία προπαιδεία στην τέχνη, πλην του ότι ο παππούς του ήταν κατασκευαστής σεντουκιών και πότε-πότε πριν την παράδοση ζωγράφιζαν επάνω κάποιες στοιχειώδεις παραστάσεις. Μάλλον ήταν η σπίθα για το μικρό ορφανό, ο οποίος μεγάλωσε στα χέρια ενός εύπορου φαρμακοποιού πατριού. Μάλιστα για τη ζωή του ως τα 22 δεν μαθαίνουμε σχεδόν τίποτε, και κυρίως αναπάντητο για τους ιστορικούς παραμένει σε ποιού δασκάλου την οίηση οφείλει την καλλιέργεια του ταλέντου του. Τότε εγγράφεται στην περίφημο Συνδικάτο των Τεχνιτών, και αφήνει τ’ αχνάρια του.

Τρίπτυχο : Παναγία με το ένθρονο βρέφος

Από τα πρώτα ιλιγγιώδη έργα του είναι ένα τρίπτυχο με την Παναγία το ένθρονο βρέφος, αγγέλους και αγίους για το Σαν Τζιοβενάλε στη Φλωρεντία. Ήδη σε τούτο το έργο φαίνεται ο εκλεκτικός δυναμισμός ενός άρτια ολοκληρωμένου ζωγράφου. Σφιχτά και δυναμικά τα πρόσωπα, δεν μοιάζουν με κανενός από τους συναδέλφους του, λες και μιμούμενος το Ντονατέλο απελευθερώνει τους αρμούς των χεριών, παρέχοντας ελευθερία στην έκφραση και τη χειρονομία.

Χαρακτηριστικό του Masaccio η φωτοσκίαση στα λαγούτα των αγγέλων, National Gallery London

Το επόμενο μεγάλο έργο του το συναντούμε στην Πίζα, δείγμα της φήμης του, με παρόμοιο θέμα : την Παναγία. Εντούτοις ανεβάζοντας την πρωταγωνιστική φιγούρα πάνω από βλέμα του θεατή δίνει ένα υψηλό πνευματισμό, η έμπνευση δε με τον ισχυρό φωτισμό δεξιά της κόντρα στις σκιά αριστερά της χαρίζει ένα απρόβλεπτο όγκο και βάθος στη φιγούρα. Την ίδια πατέντα χρησιμοποίησε και στην προσκύνηση των Μάγων, όπου το χρώμα δεν δίνει απλά διακόσμηση αλλά και την ψευδαίσθηση της σταθερότητας.

Τα αριστουργήματά του είναι πάντως οι νωπογραφίες για το παρεκκλήσι Brancacci Chapel στη Φλωρεντία. Η καινοτομία που εισάγει είναι όταν ως τόπο των θρησκευτικών εικόνων περιγράφει δρόμους και τοπία της Τοσκάνης, απ΄ εκείνα που αναγνωρίζει εύκολα ο θεατής του, ανυψώνοντας έτσι τις εντυπώσεις και εξάροντας το ανθρωποκεντρικό του νόημα. Στο έργο η Πληρωμή του φόρου δίνει και το βάθρο που πάνω του θα πατήσει για 450 χρόνια τουλάχιστον η δυτική ζωγραφική : Ο φωτισμός έρχεται από ένα  «παράθυρο», γίνεται ρεαλιστικότερος, ανθρωπινότερος, πλάι στις αισθήσεις όλων.

Το αρχιτεκτονικό στήσιμο της Προοπτικής του ενός σημείου το συναντάμε -μαζί με όλες τις λοιπές μαστοριές- και στην «Αγία Τριάδα». Ολοφάνερα ο Μαζάτσιο μοιράστηκε με τον Μπρουνελέσκι το ίδιο καλλιτεχνικό όραμα, η έμπνευση να έρχεται από την αρχαιότητα αλλά να επικρατεί η λογική, η ανθρώπινη κλίμακα κι οι ουμανιστικές αρχές.  Γνήσιος απόγονος του Τζιότο, κληροδότησε σε μια σειρά λαμπρών επιγόνων τις εξελίξεις στην φωτοσκίαση, την προοπτική και την ανατομία. Αν η Αναγέννηση είχε τρεις ιδρυτές, τότε στην Αρχιτεκτονική ήταν ο Μπρουνελέσκι, στη Γλυπτική ο Ντονατέλο, και στη ζωγραφική ο Μαζάτσιο. Βέβαια ούτε εργαστήρι άφησε, ούτε μαθητές ο αδέξιος Τομάζο, όπως σημαίνει το όνομα του. Από τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες με την απαράμιλλη δεξιοτεχνία ζούσε ατημέλητος, δεν τηρούσε προσχήματα, σκουντουφλούσε απρόσεκτος, το μυαλό του πλανιόταν σε γωνιές μεγαλείου που δυστυχώς για κείνον -και για μας ασφαλώς- το ταξίδι του κράτησε θλιβερά τόσο λίγο.

xartografos

Advertisements
This entry was posted in Masaccio. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s