160. Βυζαντινά ρέκβιεμ (10)

"Ο Χριστός", ψηφιδωτό στην Αγια Σοφιά

Πριν το ερασιτεχνικό μας τεχνοσκόπιο στραφεί στα Αναγεννησιακά επιτεύγματα, οφείλουμε μια υπέροχη στάση στην επίσημη ελλαδική αγαπημένη, τη Βυζαντινή Τέχνη. Έτρεξε παράλληλα με τις Γοτθικές υπερυψώσεις των καθολικών, αλλά ουδείς δικαιούται να την αγνοεί, πόσω μάλλον να τη λοιδορεί. Πρόκειται για τρεις μεγάλες περιόδους που ως έθνος μας προίκισαν ατσιγκούνευτα, ενώ παράλληλα έδωσαν έμπνευση στους Ευρωπαίους πρυτάνεις του λόγου και των έργων.

"Δεν υπάρχουν εγκόσμιοι άγιοι, ούτε εγκόσμιες πράξεις, ούτε προσωπογραφίες, ιδιωτικά παλάτια μεγιστάνων, πόλεις, αρχιτεκτονικά τοπία, φυτά..." "Αν φαίνεται κάπου ένα κτήριο είναι πάντοτε το ίδιο συμβατικό σχήμα με την ίδια πάντα ανεστραμμένη προοπτική, ένα παραπέτασμα. Αν αναπαραστώνται βράχοι παίρνουν μορφή πολυεδρικών στερεών που αγνοούν την προοπτική του τόνου και του χρώματος. Ουσιαστικά η «φύσις» δεν υπάρχει. Το φόντο είναι ουδέτερο, χρυσό ή μονόχρωμο. Αν πρόκειται για δάσος, ένα δένδρο αρκεί."... "Ο καλλιτέχνης δεν υπάρχει, έχει αφομοιωθεί. Τα υπερφυσικά όντα που εικονίζει έχουν την πληρότητα και την στιλπνότητα του ατσαλιού. Η σοφή τοποθέτησις των τριγωνικων ή γωνιακών φώτων, οι λεπτότατες γραμμικές ψιμυθιές, μεταμορφώνουν τα όντα τούτα σε κινητές πανοπλίες που αντανακλούν τις ακμές και τις υπέρ-λεϊες τους επιφάνειες..." " Η Βυζαντινή τέχνη ουσιαστικώς προσέφερε τα πάντα. Ήταν η τέχνη διδάσκαλος, όπως θα έλεγε ο Καβάφης: «Εις κάθε λόγον, εις κάθε έργον η πιο σοφή». Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας

Η πρώτη παρτίδα (324-610) ανήκει αναντίρρητα στον Ιουστινιανό που μαζί με όλες τις άλλες επιτυχίες του λευτέρωσε και την ευαισθησία της δημιουργίας. Το Βυζάντιο γίνεται το κέντρο της παγκόσμιας παραγωγής τέχνης. Η φωτοβόλα Αγιά Σοφιά με το ευρηματικό ημισφαίριο πάνω σε τέσσερις πεσσούς, γίνεται σημαιοφόρος του συγκερασμού μεταξύ ελληνορωμαϊκού και χριστιανικού πνεύματος. Η ζωγραφική και τα πολύτροπα ψηφιδωτά συνθέτουν απ΄τη μια το ρωμαϊκό ιδεώδες της μεγαλοπρέπειας και τεχνικής δεξιοτεχνίας, κι απ΄την άλλη την αρμονία και το μέτρο, το ανατολικό πνεύμα της διακοσμητικότητας και φαντασίας.

Εσωτερισμός, υπερβατικότητα, αυστηρές ανέκφραστες μορφές, εξαϋλωση. Κανένα συναίσθημα, ούτε χαρά ούτε δράμα, δεν αρμόζουν αυτά στις υπερκόσμιες μορφές, στην πνευματικότητα και τους συμβολισμούς. Ο πιστός θα βρει μόνος τα μηνύματα στην άγκυρα, τον καλό σπορέα, τον αγαθό ποιμένα, στην καθαρότητα του βλέματος της Βρεφοκρατούσας

Τέμπλο της εκκλησίας του Αγίου Ανδρέα Βολίμων, Ζάκυνθος

Η δεύτερη σκηνή του Βυζαντινού μονόπρακτου στην Τέχνη (610- 1204) παίζεται με φόντο την εικονομαχία και ξεκινά με τον Ηράκλειο. Τον αυτοκράτορα που εισήγαγε την ελληνική ως επίσημη γλώσσα και ιδρύει αυτό που σήμερα βαφτίσαμε Βυζαντινό κράτος. Η φασαρία με τις εικόνες έφτανε μέχρι διαλύσεως των θρησκευτικών αρμών. Δεκάδες χρόνια η έριδα αν μπορεί ή όχι να απεικονίζονται τα ιερά πρόσωπα έφερνε τεράστιες αναταραχές, και τελικά ο Παντοκράτορας βρίσκει την θέση του στον τρούλο. Ο σάλος θα τελειώσει το 842 όταν η Θεοδώρα αναστηλώνει τις εικόνες, αλλά εν τω μεταξύ καταστράφηκαν εξαιρετικά τεχνουργήματα, τοιχογραφίες κι εικόνες απίθανες. Ευτυχώς στο Σινά η αγιογραφία δεν σταμάτησε ποτέ κι έτσι περισώθηκαν τα ελάχιστα. Οι γενιές των βασιλέων διαδέχονταν η μία την άλλη, η μακεδονική δυναστεία παραδίδει στους Κομνηνούς, και ο λαός αποκτά ένα μνημείο τρομακτικής εμβέλειας τον Άγιο Μάρκο του Βατικανού.

Εγώ ειμί η Άμπελος

Η «αυλαία» των βυζαντινών ως κύκνειο άσμα αρχίζει με την κατάληψη της Πόλης από τους Φράγκους 1204 και κλείνει με την περίκλαυτη πτώση της βασιλίδος στα χέρια του Μωάμεθ Β’ του Πορθητή -1453. Την εποχή των Παλαιολόγων τα παράθυρα προς την ιταλική επιρροή άνοιξαν πλέρια κι έτσι η διάχυση των ιδέων, των χρωμάτων και των συνθέσεων, δίνει πνοή μεγαλείου προς την Αναγέννηση δίχως να καταργείται η βυζαντινή ταυτότητα. Οι συμβολισμοί, τ΄αμπέλια, τα ψάρια (Ι.Χ.Θ.Υ.Σ.), μεγαλούργησαν στα ψηφιδωτά τους τοίχους και τις φορητές εικόνες. Η χρυσοχοΐα και το ξυλόγλυπτο, άνθησαν στα  ιερά σκεύη, στα άμφια, στα τέμπλα, στους  θρόνους, στους άμβωνες, στα ευαγγέλια.

Με ένα θεαματικό τρόπο παραδίνεται η εικαστική σκυτάλη στην Κεντρικότερη Ευρώπη, ο Μεσαίωνας παραδίδει το πνεύμα. Κι εκεί πια τα κράματα, τα μίγματα, τα αμαλγάματα των αιώνων θα καρπίσουν ευλογημένα απ’ την έμπνευση τη φαντασία και τα χέρια πολλαπλών πατεράδων της Τέχνης που ξετυλιγούμε.

xartografos

Advertisements
This entry was posted in d. Θ Η Σ Α Υ Ρ Ο Ι σκόρπιοι. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s