154. Γεωμετρία παντού, σ΄ ουρανό και γη (4)

Λεπτομέρεια από τον αμφορέα του Δίπυλου, νεκροταφείο λίγο έξω απ΄ την Αθήνα, 750 π.Χ. περίπου. Στο νεκροκρέβατο η θανούσα σκεπασμένη με σάβανο. Δεξιά της ένα παιδί κι έξι άνδρες, αριστερά άλλοι επτά θρηνούν. Κάτω δύο άνδρες και δύο γυναίκες, ενώ ψηλά βόσκουν κατσίκια και ζαρκάδια.

Πυκνό σκοτάδι καλύπτει εκείνα τα διακόσια χρόνια από το 1.100 ως το 900 π.Χ., μια περίοδος που στην ελλαδική χερσόνησο οι διεργασίες των μικρών κοινωνιών αναζητούν τρόπους επιβίωσης. Αργά αλλά σταθερά τερματίζονται οι συνεχείς νομαδικές κινήσεις, κι οι οικογένειες, φάρες ολόκληρες με παιδιά, γεννήματα, κοπάδια και δούλους βρίσκουν μόνιμες εστίες. Τα σόγια συνασπίζονται και ιδρύουν συνοικισμούς, χωριά, πόλεις. Ένα βουβό πέπλο μυστηρίου καλύπτει αυτές τις στρατηγικές εγκαταστάσεις, λες κι έπαιρναν θέση οι μελλοντικοί πρωταγωνιστές, έπιαναν τα πόστα για όσα λουλουδάτα θα έρχονταν στα πολιτεύματα, στους θεσμούς, στη θρησκεία, στο στρατό, και βεβαίως στην Τέχνη.

Ο πληθυσμός επιτέλους περίσσεψε, τ΄ αμπάρια γέμισαν με καλούδια, η γη κάπως μοιράστηκε σε κάμπους και βοσκοτόπια. Ο βασιλιάς ήταν ιερέας, στρατηγός και δικαστής. Η χαμένη γραφή επιστρέφει, η μεταλλοτεχνία κι η αγγειογραφία ανθούν, ως το 776 π.Χ. οργανώθηκαν οι πρώτοι Ολυμπιακοί αγώνες προς δόξαν σώματος και πνεύματος, τιμή στον ουράνιο Δία την πρώτη πανσέληνο μετά το ηλιοστάσιο -τα μάτια παντοτινά στραμένα στο άπειρο μπλε και στ΄ άστρα. Η απολιθωμένη μυκηναϊκή κληρονομιά άφησε μια θράκα πάνω στην οποία θερμάνθηκαν οι ιδέες απ’ την ανατολή, το φοινικικό αλφάβητο γίνεται κτήμα ελληνικό προσθέτοντας επιτέλους φωνήεντα, ο λόγος γίνεται λυρικός, αρθρώνει έπος. Ο Όμηρος χαρίζει απλόχερα στην παγκόσμια περιουσία πρώτα την Ιλιάδα κι ύστερα την Οδύσσεια, έργα ισότιμα με πολιτική ιστορία, με πολεμικό ρεπορτάζ, με ηθογραφία και θρησκευτικό μανιφέστο μαζί. Στα χαμηλά κεραμουργεία σκυφτοί καλλιτέχνες δίνουν τον τόνο, το ρυθμό, το ύφος της Γεωμετρικής Τέχνης.

Αττική πυξίδα (σκεύος φύλαξης κοσμημάτων κλπ) 750 π.Χ. περίπου. Μαίανδροι, σβάστικες, τετράφυλλα άνθη, σιρίτια, κύκλοι. Στο κάλυμμα τέσσερα άλογα ως δείγμα πλούτου

Ο πηλός γίνεται η ύλη έκφρασης. Επάνω του ο διαβήτης μαγεύει, κάνοντας κύκλους, μικρούς, επάλληλους, ομόκεντρους, σαν της υφάντρας αράχνης τον ιστό τυλίγει τα κανάτια. Από κοντά τα τρίγωνα, τα τετράγωνα, οι ευθείες που συμπλέκονται, τα ζικ ζακ. Οι ανατολίτες είχαν κομίσει το ελεφαντόδοντο, κι απάνω του οι φόρμες ρέουν με γεωμετρία, με αρμονία, με αναλογίες, συμμετρία και ακρίβεια, ζώνες γυροφέρνουν τα τεχνουργήματα. Οι πλεγμένοι ρόμβοι κοσμούν διακριτά τη βάση, την κοιλία, το λαιμό των αγγείων, κι ο μαγικός μαίανδρος σαν ένα ήσυχο ποτάμι συναδέλφωσης, μας ταξιδεύει σε ταινία γύρω τριγύρω, με την αυτοπεποίθηση των ισχυρών, εκείνων που θα δικαιούνται την ελληνική κλείδα.

Χάλκινο ειδώλιο οπλίτη από τα Φάρσαλα, 700 π.Χ. περίπου. Η αφαιρετική γεωμετρία εικονίζει επικά τον ήρωα, που φέρει στην πλάτη μια οκτάσχημη ασπίδα -όταν θα τη γυρίσει μπρος του θα καλύπτει κεφάλι και γοφούς, αλλά τα χέρια θα μάχονται.

Κεντρικότερο θέμα η κηδεία του νεκρού, η πρόθεση, το μαύρο χρώμα κυριαρχεί έντονο, δηλωτικό. Γύρω στο νεκρό, όλο και συχνότερα στη ροή του χρόνου εμφανίζονται άλογα, πολεμιστές με κράνη, γυναίκες γυμνές, πομπές με άρματα. Τα ειδώλια απεικονίζουν κενταύρους, ήρωες, μυθοπλασίες. Στο Δίπυλο της Αττικής, τα Φάρσαλα, στα αθηναϊκά κεραμοπλαστεία, αρχίζει ως έμβρυο να πλάθεται το ελληνικό πνεύμα. Σφυρηλατείται η ζωογόνα έκρηξη των Αρχαϊκών χρόνων, όπου μετά τις γεωμετρικές μορφές, θαρρείς κάποια αόρατη δύναμη φύσηξε μέσα τους ανάσα, ηλεκτρίστηκε ο πηλός, ο λίθος, το σίδερο, το μάρμαρο. Εγείρονται νωχελικά τα κορμιά, τολμούν τα πόδια ν’  ανασηκωθούν, τα σώματα ως τέλειες μορφές να κατακτήσουν την Τέχνη.

xartografos

Advertisements
This entry was posted in d. Θ Η Σ Α Υ Ρ Ο Ι σκόρπιοι, ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ. Bookmark the permalink.

One Response to 154. Γεωμετρία παντού, σ΄ ουρανό και γη (4)

  1. Ο/Η ανώνυμος λέει:

    Γαμαδιον λέγεται και όχι σβάστικα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s